وزارت علوم ، تحقيقات و فناوري
دانشگاه شهيد بهشتي
دانشکده علوم زمين
گروه آموزشي جغرافياي انساني
طرح تحقيق پايان نامه کارشناسي ارشد
عنوان پايان نامه:
تبيين شاخص هاي تقسيمات محله اي منطقه 1 شهرداري تهران
استاد راهنما:
سرکار خانم دکتر جميله توکلي نيا
اساتيد مشاور:
جناب آقاي دکتر مظفر صرافي
جناب آقاي دکتر حميد قرباني
گردآودنده:
فرانک سعيدي فرد
سال 92_1391
Ministry Of Science Research And Technology
Shahid Behehshti University
Faculty Of Earth Science
Human Geography Department
Thesis Submitted For M.Sc Degree
Title:
Defining neighborhood Division Indices In District 1, Tehran municipality
Supervisore:
Dr J. Tavakoli nia
Advisors:
Dr M. Sarrafi
Dr H. Ghorbani
Author:
Faranak Saeedifard
December 2013
به نام خداوند رحمان ، خداي رحيم خداوند سبحان ، خداي حکيم
به نام خداوند مينو سرشت خداوند خورشيد ، خداوند کشت
خداوند باران، خداوند ماه خداوند عزت ، خداوند جاه
خداوند راهي که راستي در اوست توانا و دانا که هستي در اوست
خداي بلند اختر آسمان خداوند انسان ، خداوند جان
به نام خدايي که جان مي دهد توان و روان و جهان مي دهد
خدايي که هستش ، حيات من است به هر ذره برگش نبات من است
خداوند گندم ، خداوند آب خداوند مردم ، خداوند ناب
خداوند درک و خداوند فهم خداوند بينش ، خداوند چشم
به نام خداوند قرآن ، خداوند وحي خداوند امر و خداوند نهي
بنام خداوند ببخش خداوند عدل خداوند سنجش خداوند عقل
خداوند عفو بشير و نذير خطا پوش دانا و توبه پذير
خداوند برهان ، خداي دليل خداوند کثرت ، خداي قليل
به نام خداوند ، نيلوفر و رهنما خداوند پروين ، خداي سما
خدايي که عالم تماماً از اوست توانا و دانا که دائم در اوست
الهي ، به درک و شناختي نيايي دمي خداوند پاک بني آدمي
مرا درک و فهمت کجا بايدش زباني ببخشا که آن آيدش
تو در حفظ آدم تو در حفظ جان طريقت همان است که بخشي زبان
طريقت تو هستي به هر رهبري دل بي قرارم چه سان مي بري
خدايا چه گويم که آيي به نام هر آنقدر که گويم نشائي تمام
تقديم به:
همه کساني که لحظه اي بعد انساني و وجداني خود را فراموش نمي کنند و بر آستان گران سنگ انسانيت سر فرود مي آورند و انسان را با همه تفاوت هايش ارج مي نهند.
تقديم به پدر و مادرم:
درياي بي کران فداکاري و عشق که وجودم برايشان همه رنج بود و وجودشان برايم همه مهر.
تقديم به همسرم:
که سايه مهربانيش سايه سار زندگي ام مي باشد، او که اسوه صبر و تحمل بوده و مشکلات مسير را برايم تسهيل نمود.
تشکر و امتنان:
نمي توانم معنايي بالاتر از تقدير و تشکر بر زبانم جاري سازم و سپاس خود را در وصف استادان خويش آشکار نمايم، که هر چه گويم و سرايم ، کم گفته ام.
از اساتيد فرهيخته و بزرگوار سرکار خانم دکتر جميله توکلي نيا و جناب آقاي دکتر مظفر صرافي که راهنمايي و مشاوره اينجانب را در طول اين دوران بر عهده داشتند و نيز از زحمات و محبت بي دريغ آن ها در طول شش سال تحصيل در دانشکده علوم زمين تشکر مي نمايم. از ساير اساتيد گرانقدر و محترم دانشکده علوم زمين نيز که در طول شش سال افتخار حضور و بهره مندي از محضرشان را داشتم تشکر مي نمايم.
از مجموعه مرکز مطالعات و برنامه ريزي شهر تهران خصوصا جناب آقاي دکتر حميد قرباني به عنوان مشاور دوم اين پژوهش که از هيچ گونه تلاشي دريغ ننموده اند نهايت تشکر را دارم.
از مجموعه شهرداري تهران، خصوصا شهرداري منطقه يک خانم مهندس هادي زاده، شهرداران محترم نواحي 2 و 7 منطقه يک آقايان محمدي و افشاري، ستاد شوراياري ها آقاي شادمان فر، آقاي دکتر مهدي اعرابي ( دبير دبيران شوراياري منطقه يک ) و شوراياران محترم محله درکه ، کوهسار و قيطريه خصوصا آقاي ميرمهدي شورايار محله درکه و خانم اماني شورايار محله کوهسار قدرداني مي نمايم.
در پايان از دوستان بزرگوارم خانم منا صالحي، مريم صالحي و زهرا سمندي که در تهيه نقشه ها و مراحل تدوين پايان نامه همواره ياري ام نمودند نهايت تشکر را دارم.
فهرست مطالب:
چکيده ……………………………………………………………………………………………………………………………………. 1
فصل 1. کليات تحقيق ………………………………………………………………………………………………………… 1
1_1 بيان مسئله ……………………………………………………………………………………………………………………… 2
2_1 سؤالات تحقيق ………………………………………………………………………………………………………………. 3
3_1 فرضيات تحقيق ……………………………………………………………………………………………………………. 3
4_1 اهداف تحقيق …………………………………………………………………………………………………………………. 3
5_1 جنبه جديد بودن تحقيق ……………………………………………………………………………………………….. 4
6_1 روش شناسي تحقيق ……………………………………………………………………………………………………… 4
7_1 جامعه آماري و حجم نمونه……………………………………………………………………………………………… 5
8_1 موانع و محدوديت ………………………………………………………………………………………………………….. 5 9_1 روش تحليل اطلاعات و داده ها ……………………………………………………………………………………… 5
10_1 پيشينه تحقيق ……………………………………………………………………………………………………………… 5
1-10-1 پايان نامه ها ……………………………………………………………………………………………………………… 5
2-10-1 گزارش هاي حاصل از طرح هاي پژوهشي ………………………………………………………………. 9
11-1 نتيجه گيري ……………………………………………………………………………………………………………….. 11
11_1 واژگان کليدي ……………………………………………………………………………………………………………. 12
فصل 2. مباني نظري تحقيق ……………………………………………………………………………………………… 13
1-2 مفاهيم …………………………………………………………………………………………………………………………. 14
1-1-2 توسعه پايدار شهري ………………………………………………………………………………………………… 14
2-1-2 مديريت شهري ………………………………………………………………………………………………………… 14
3-1-2 محله ………………………………………………………………………………………………………………………… 16
4-1-2 مديريت محلي …………………………………………………………………………………………………………. 18
5-1-2 برنامه ريزي محله محور ………………………………………………………………………………………….. 20
6-1-2 تقسيمات محله اي (محله بندي) ……………………………………………………………………………. 22
2-2 مکاتب ………………………………………………………………………………………………………………………… 23
1-2-2 مکتب ساختارگرايي ………………………………………………………………………………………………… 23
3-2 رويکردها ……………………………………………………………………………………………………………………. 26
1-3-2 رويکرد توسعه پايدار شهري ……………………………………………………………………………………. 26
1-1-3-2 حکمروايي خوب شهري ……………………………………………………………………………………… 30
2-1-3-2 مشارکت ……………………………………………………………………………………………………………… 34
3-1-3-2 توسعه اجتماعات محله اي …………………………………………………………………………………. 37
2-3-2 رويکرد مديريت يکپارچه شهري …………………………………………………………………………….. 39
3-3-2 رويکرد هاي نوين به محله ………………………………………………………………………………………. 41
3-2 نظريه ها …………………………………………………………………………………………………………………….. 43
1-3-2 تئوري نو شهرگرايي ………………………………………………………………………………………………… 43
4-2 مدل ها ………………………………………………………………………………………………………………………… 46
1-4-2 مدل هاي ساخت شهر ……………………………………………………………………………………………. 46
2-4-2 مدل شهرهاي سالم …………………………………………………………………………………………………. 50
6_2 تجارب ………………………………………………………………………………………………………………………….. 55
1-6-2 مدل اندازه ي محله در غرب …………………………………………………………………………………….. 55
1-6-2 مدل اندازه ي محله در ايران …………………………………………………………………………………….. 57
7_2 نتايج مباني نظري …………………………………………………………………………………………………….. 57
فصل 3. تحليل تطبيقي محله هاي شهري قديم و جديد با توجه به مطالعات ميداني….. ……………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 63
1-3 مفهوم محله و شاخصهاي تقسيم بندي آنها در ادوار مختلف ……………………………………… 64
1-1-3 دوران باستان ………………………………………………………………………………………………………….. 65
2-1-3 دوران اسلامي …………………………………………………………………………………………………………. 66
3-1-3 دوران قاجاريه …………………………………………………………………………………………………………. 69
4-1-3 دوران پهلوي اول ……………………………………………………………………………………………………. 70
5-1-3 دوران پهلوي دوم …………………………………………………………………………………………………… 71
6-1-3 دوران پس از انقلاب اسلامي ………………………………………………………………………………… 72
7-1-3 دوران معاصر …………………………………………………………………………………………………………… 73
جدول جمع بندي ………………………………………………………………………………………………………………… 75
2-3 ضرورت بررسي شاخصهاي تقسيمات محله اي …………………………………………………………. 80
3-3 اهداف تقسيمات محله اي ………………………………………………………………………………………….. 81
4-3 مزاياي تقسيمات محله اي ………………………………………………………………………………………….. 82
5-3 مشکلات تقسيمات محله اي ………………………………………………………………………………………. 83
6-3 اسناد بالادست و قوانين مربوطه …………………………………………………………………………………. 85
1-6-3 قوانين و اسناد بالادست در سطح ملي ……………………………………………………………………. 86
1-1-6-3 سند چشم انداز جمهورى اسلامى ايران در افق 1?0? هجرى شمسى ……………….86
2-1-6-3 برنامه چهارم توسعه اقتصادي و اجتماعي ايران (1388_1384) …………………………86
3-1-6-3 برنامه پنجم توسعه اقتصادي و اجتماعي ايران (1394_1390) ………………………….87
4-1-6-3 قوانين تقسيمات کشوري………………………………………………………………………………………..88
2-6-3 قوانين و اسناد بالادست در سطح منطقه و شهر ……………………………………………………. 90
1-2-6-3 گزارش ساليانه شهرداري تهران………………………………………………………………………………90
2-2-6-3 طرح جامع شهر تهران …………………………………………………………………………………………..90
3-2-6-3 سند راهبردي_ ساختاري توسعه و عمران شهر تهران ………………………………………..91
4-2-6-3 اسناد “الگوي توسعه مناطق و طرح تفصيلي مناطق 22 گانه تهران …………………..92
5-2-6-3 طرح تفصيلي منطقه 1 شهر تهران ……………………………………………………………………….92
6-2-6-3 قوانين شهرداري …………………………………………………………………………………………………….93
7-3 نقش شوراها وشوراياري ها در تقسيمات محله اي ……………………………………………………. 95
8-3 شاخصهاي تقسيمات محله اي …………………………………………………………………………………… 97
1_8_3 شاخصهاي تقسيمات محله اي در گذشته …………………………………………………………….. 97
2_8_3 شاخصهاي تقسيمات محله اي دوره معاصر …………………………………………………………… 98
9_3 نتايج مقايسه موارد تاثير گذار بر تقسيم بندي محلات در گذشته و حال …………………. 99
10_3 ترسيم خطوط و تحديد حدود محلات ………………………………………………………………….. 100
فصل4. تحليل اطلاعات و آزمون فرضيات ………………………………………………………………… 103
1-4 شهر تهران ………………………………………………………………………………………………………………….. 103
1-1-4 معرفي شهر تهران …………………………………………………………………………………………………… 103
2-1-4 بررسي تقسيمات شهري در تهران ………………………………………………………………………… 104
2-4 معرفي منطقه 1 شهر تهران ………………………………………………………………………………………. 109
1-2-4 موقعيت جغرافيايي منطقه 1 شهر تهران ……………………………………………………………… 110
2-2-4 بررسي عوامل طبيعي موثر در مرزبندي محله هاي منطقه 1 شهر تهران ………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… 111
3-2-4 ويژگيهاي اجتماعي و فرهنگي منطقه 1 شهر تهران ……………………………………………….111
4-2-4 ويژگيهاي جمعيتي و اقتصادي منطقه 1 شهر تهران …………………………………………… 112
5-2-4 بررسي شاخصهاي تقسيمات محله اي در منطقه 1 شهر تهران ………………………….. 115
3-4 محلات مورد بررسي …………………………………………………………………………………………………… 119
1-3-4 معرفي محلات مورد بررسي منطقه 1 شهر تهران ……………………………………………….. 119
1-1-3-4 درکه…………………………………………………………………………………………………………………… 119
2-1-3-4 قيطريه ………………………………………………………………………………………………………………. 126
2-3-4 بررسي شاخصهاي تقسيمات محله اي در محلات مورد نظر منطقه 1 تهران ……… 130
1-2-3-4 درکه ………………………………………………………………………………………………………………. 130
2-2-3-4 قيطريه ………………………………………………………………………………………………………………. 133
3-3-4 تحليل اطلاعات و آزمون فرضيات …………………………………………………………………………. 136
1-3-3-4 تحليل هاي توصيفي منطقه يک شهر تهران …………………………………………………….. 136
2-3-3-4 تحليل هاي توصيفي و کيفي محلات مورد نظر ……………………………………………….. 148
3-3-3-4 تحليل استنباطي فرضيه هاي پژوهش ………………………………………………………………. 187
4-3-4 مقايسه کلي محلات قيطريه، درکه و کوهسار ………………………………………………………. 201
نتيجه گيري …………………………………………………………………………………………………………………………. 203
فصل5. ارائه الگو و شاخص هاي مناسب تقسيم بندي محلات ……………………………….. 206
1-5 نتيجه گيري ………………………………………………………………………………………………………………… 207
2-5 نتايج آزمون فرضيات …………………………………………………………………………………………………. 216
3-5 مدل پيشنهادي و راهکارها ………………………………………………………………………………………. 231
1-3-5 راهکارها ………………………………………………………………………………………………………………… 231
2-3-5 شاخصهاي استخراجي جهت مرزبندي محلات ……………………………………………………. 233
3-3-5 مدل استفاده از شاخصهاي استخراجي در مرزبندي محلات مورد نظر ………………… 235
1-3-3-5 درکه و کوهسار ……………………………………………………………………………………………….. 235
2-3-3-5 قيطريه …………………………………………………………………………………………………………….. 236
پيشنهادي براي مطالعات آتي …………………………………………………………………………………………… 237
منابع و ماخذ ……………………………………………………………………………………………………………………… 239
منابع فارسي ……………………………………………………………………………………………………………………… 240
منابع لاتين …………………………………………………………………………………………………………………………. 255
سايتها ………………………………………………………………………………………………………………………………. 257
پيوست ها …………………………………………………………………………………………………………………………. 259
فهرست جداول:
جدول شماره 1: نتيجه گيري رويکرد توسعه پايدار شهري…………………………………………………… 30
جدول شماره 2: نتيجه گيري نظريه حکمروايي خوب شهري ……………………………………………… 33
جدول شماره 3: نتيجه گيري مدل شهر سالم……………………………………………………………………….. 54
جدول شماره 4: جدول کاربردي مباني نظري …………………………………………………………………….. 57
جدول شماره 5 : تحول محله هاي شهري از دوران باستان تاكنون ……………………………………. 75
جدول شماره 6: مقايسه موارد تاثير گذار بر تقسيم بندي محلات در گذشته و حال………… 99
جدول شماره 7: تغييرات جمعيت و تقسيمات شهري تهران در دوره هاي مختلف ………… 107
جدول شماره 8: خلاصه اطلاعات جمعيتي منطقه يک …………………………………………………….. 112
جدول شماره 9: مقايسه جمعيت و مساحت دو محله درکه و قيطريه در منطقه يک ……… 112
جدول شماره 10: شاخصهاي اقتصادي معرف منطقه (در مقايسه با شهر تهران در سال 1375)…………………………………………………………………………………………………………………………………. 113
جدول شماره 11: نواحي و محلات منطقه يك شهرداري تهران………………………………………… 117
جدول 12 توزيع فراواني و درصد پاسخ افراد نمونه به گزينه هاي سوال اول…………………… 136
جدول 13 توزيع فراواني و درصد پاسخ افراد نمونه به گزينه هاي سوال دوم …………………. 137
جدول 14 توزيع فراواني و درصد پاسخ افراد نمونه به گزينه هاي سوال سوم ……………………138
جدول 15 توزيع فراواني و درصد پاسخ افراد نمونه به گزينه هاي سوال چهارم ………………. 139
جدول 16 توزيع فراواني و درصد پاسخ افراد نمونه به گزينه هاي سوال پنجم ………………. 140
جدول 17 توزيع فراواني و درصد پاسخ افراد نمونه به گزينه هاي سوال ششم ………………… 141
جدول 18 توزيع فراواني و درصد پاسخ افراد نمونه به گزينه هاي سوال هفتم ……………….. 142
جدول 19 توزيع فراواني و درصد پاسخ افراد نمونه به گزينه هاي سوال هشتم ……………… 143
جدول 20 توزيع فراواني و درصد پاسخ افراد نمونه به گزينه هاي سوال نهم ………………….. 144
جدول 21 توزيع فراواني و درصد پاسخ افراد نمونه به گزينه هاي سوال دهم ………………… 145
جدول 21 توزيع فراواني و درصد پاسخ افراد نمونه به گزينه هاي سوال يازدهم ……………… 146
جدول شماره 22 شاخص هاي آمار توصيفي عوامل موثر در تغيير مرزبندي محله هاي شهري منطقه 1 شهر تهران از نظر ساکنين محله …………………………………………………………………………. 188
جدول شماره 23. آزمون t تك نمونه‌اي براي مقايسه ميانگين نمونه و ميانگين جامعه در عوامل موثر در تغيير مرزبندي محله هاي شهري منطقه 1 شهر تهران…………………………………….. 188
جدول شماره 24. اولويت بندي عوامل موثر در تغيير مرزبندي محله هاي شهري منطقه 1 شهر تهران (شاخص هاي مطلوب) ……………………………………………………………………………………… 189
جدول شماره 25 شاخص هاي آمار توصيفي عوامل موثر در تغيير مرزبندي محله هاي شهري منطقه 1 شهر تهران از نظر مسولين ………………………………………………………………………………….. 190
جدول شماره 26. آزمون t تك نمونه‌اي براي مقايسه ميانگين نمونه و ميانگين جامعه در عوامل موثر در تغيير مرزبندي محله هاي شهري منطقه 1 شهر تهران ……………………………………. 191
جدول شماره 27. اولويت بندي عوامل موثر در تغيير مرزبندي محله هاي شهري منطقه 1 شهر تهران(شاخص هاي مطلوب) …………………………………………………………………………………………….. 192
جدول شماره 28 شاخص هاي آمار توصيفي مهمترين مشکل مرزبندي جديد محله هاي شهري از نظر فرآيندي ………………………………………………………………………………………………………… 193
جدول شماره 29 آزمون t تك نمونه‌اي براي مقايسه ميانگين نمونه و ميانگين جامعه در مهمترين مشکل مرزبندي جديد محله هاي شهري از نظر فرآيندي ………………………………… 194
جدول شماره 30. اولويت بندي مهمترين مشکل مرزبندي جديد محله هاي شهري از نظر فرآيندي ………………………………………………………………………………………………………………………………. 194
جدول شماره 31. شاخص هاي آمار توصيفي مهمترين مهمترين مشکل مرزها و تقسيمات محله اي در وضع موجود از نظر محتوايي طرح ………………………………………………………………….. 195
جدول شماره 32. آزمون t تك نمونه‌اي براي مقايسه ميانگين نمونه و ميانگين جامعه در مهمترين مشکل مرزها و تقسيمات محله اي در وضع موجود از نظر محتوايي طرح ………… 195
جدول شماره 33. اولويت بندي مهمترين مشکل مرزها و تقسيمات محله اي در وضع موجود از نظر محتوايي طرح …………………………………………………………………………………………………………… 196
جدول شماره 34. شاخص هاي آمار توصيفي مهمترين مشکل مرزبندي جديد محله اي در وضع موجود از نظر حقوقي و قانوني طرح …………………………………………………………………………. 197
جدول شماره 35. آزمون t تك نمونه‌اي براي مقايسه ميانگين نمونه و ميانگين جامعه در مهمترين مشکل مرزبندي جديد محله اي در وضع موجود از نظر حقوقي و قانوني طرح … 197
جدول شماره 36. اولويت بندي مهمترين مشکل مرزبندي جديد محله اي در وضع موجود از نظر حقوقي و قانوني طرح …………………………………………………………………………………………………… 198
جدول شماره 37. شاخص هاي آمار توصيفي مهمترين مشکل مرزبندي جديد محله اي در وضع موجود از نظر مالي و اعتباري طرح ………………………………………………………………………….. 199
جدول شماره 38. آزمون t تك نمونه‌اي براي مقايسه ميانگين نمونه و ميانگين جامعه در مهمترين مشکل مرزبندي جديد محله اي در وضع موجود از نظر مالي و اعتباري طرح 199
جدول شماره 39 . اولويت بندي مهمترين مشکل مرزبندي جديد محله اي در وضع موجود از نظر مالي و اعتباري طرح …………………………………………………………………………………………………… 199
جدول شماره 40. شاخص هاي آمار توصيفي مهمترين مشکل مرزبندي جديد در ارتباط با گروه هاي هدف …………………………………………………………………………………………………………………… 200
جدول شماره 41. آزمون t تك نمونه‌اي براي مقايسه ميانگين نمونه و ميانگين جامعه در مهمترين مشکل مرزبندي جديد در ارتباط با گروه هاي هدف …………………………………………. 200
جدول شماره 42. اولويت بندي مهمترين مشکل مرزبندي جديد در ارتباط با گروه هاي هدف ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… 201
جدول شماره 43. مقايسه کلي محلات قيطريه، درکه و کوهسار ……………………………………… 201
جدول شماره44 : استخراج شاخصهاي تقسيمات محله اي ………………………………………………. 215
فهرست نمودارها:
نمودار1. توزيع درصدي پاسخ افراد نمونه به سوال اول ……………………………………………………… 137
نمودار2. توزيع درصدي پاسخ افراد نمونه به سوال دوم …………………………………………………….. 138
نمودار3. توزيع درصدي پاسخ افراد نمونه به سوال سوم ……………………………………………………. 139
نمودار4. توزيع درصدي پاسخ افراد نمونه به سوال چهارم ………………………………………………….140
نمودار5. توزيع درصدي پاسخ افراد نمونه به سوال پنجم ………………………………………………….. 141
نمودار6. توزيع درصدي پاسخ افراد نمونه به سوال ششم ………………………………………………….. 142
نمودار7. توزيع درصدي پاسخ افراد نمونه به سوال هفتم ………………………………………………….. 143
نمودار8. توزيع درصدي پاسخ افراد نمونه به سوال هشتم …………………………………………………. 144
نمودار9. توزيع درصدي پاسخ افراد نمونه به سوال نهم …………………………………………………….. 145
نمودار10. توزيع درصدي پاسخ افراد نمونه به سوال دهم ……………………………………………….. 146
نمودار11. توزيع درصدي پاسخ افراد نمونه به سوال يازدهم ……………………………………………. 147
نمودار12. رادار چارت مقايسه توزيع درصدي پاسخ افراد نمونه به عناصر موثر در تعيين قلمرو يک محله مناسب (وضعيت مطلوب) …………………………………………………………………………………… 147
نمودار13 . مقايسه توزيع درصدي پاسخ افراد نمونه به عناصر موثر در تعيين قلمرو يک محله مناسب (وضعيت موجود) …………………………………………………………………………………………………….. 148
نمودار شماره 14. عناصر تعيين قلمرو يک محله مناسب (وضعيت مطلوب) در محله درکه 153
نمودار شماره 15. عناصر تعيين قلمرو يک محله مناسب (وضعيت مطلوب) در محله قيطريه ………………………………………………………………………………………………………………………………………………..154
نمودار شماره 16. عناصر تعيين قلمرو يک محله مناسب (وضعيت مطلوب) در محله کوهسار ………………………………………………………………………………………………………………………………………………..155
نمودار شماره 17: ميزان انطباق مرز جديد بر مرز قديمي درکه ……………………………………….. 157
نمودار شماره 18: ميزان انطباق مرز جديد بر مرز قديمي قيطريه…………………………………….. 157
نمودار شماره 19: ميزان انطباق مرز جديد بر مرز قديمي کوهسار …………………………………… 158
نمودار شماره 20. ميزان تاثير عوامل طبيعي در مرزبندي محله درکه …………………………….. 159
نمودار شماره 21. ميزان تاثير عوامل طبيعي در مرزبندي محله قيطريه ………………………….. 161
نمودار شماره 22. ميزان تاثير عوامل طبيعي در مرزبندي محله کوهسار………………………….. 162
نمودار شماره 23. مهمترين مشکل مرزبندي جديد محله هاي شهري از نظر فرآيندي محله درکه …………………………………………………………………………………………………………………………………….. 160
نمودار شماره 24. مهمترين مشکل مرزبندي جديد محله هاي شهري از نظر فرآيندي محله قيطريه …………………………………………………………………………………………………………………………………. 161
نمودار شماره 25. مهمترين مشکل مرزبندي جديد محله هاي شهري از نظر فرآيندي محله کوهسار ………………………………………………………………………………………………………………………………… 161
نمودار شماره 26. مهمترين مشکل مرزها و تقسيمات محله اي در وضع موجود از نظر محتوايي طرح در محله درکه …………………………………………………………………………………………………………….. 162
نمودار شماره 27. مهمترين مشکل مرزها و تقسيمات محله اي در وضع موجود از نظر محتوايي طرح در محله قيطريه ………………………………………………………………………………………………………… 163
نمودار شماره 28. مهمترين مشکل مرزها و تقسيمات محله اي در وضع موجود از نظر محتوايي طرح در محله کوهسار ………………………………………………………………………………………………………… 164
نمودار شماره 29. مهمترين مشکل حقوقي و قانوني محله درکه ……………………………………… 165
نمودار شماره30 . مهمترين مشکل حقوقي و قانوني محله قيطريه …………………………………… 166
نمودار شماره31 . مهمترين مشکل حقوقي و قانوني محله کوهسار ………………………………….. 167
نمودار شماره32 . مهمترين مشکل مالي و اعتباري در مرزبندي جديد محله درکه ………… 168
نمودار شماره33 . مهمترين مشکل مالي و اعتباري در مرزبندي جديد محله قيطريه …….. 169
نمودار شماره34 . مهمترين مشکل مالي و اعتباري در مرزبندي جديد محله کوهسار ……. 170
نمودار شماره 35. مهمترين مشکل در مرزبندي جديد در ارتباط با گروه هاي هدف جديد در محله درکه …………………………………………………………………………………………………………………………… 170
نمودار شماره 36. مهمترين مشکل در مرزبندي جديد در ارتباط با گروه هاي هدف جديد در محله قيطريه ……………………………………………………………………………………………………………………….. 171
نمودار شماره 37. مهمترين مشکل در مرزبندي جديد در ارتباط با گروه هاي هدف جديد در محله کوهسار ………………………………………………………………………………………………………………………. 172
نمودار شماره 38. ميزان کاهش قيمت از مرکز به سمت مرز محله درکه ………………………… 175
نمودار شماره 39. ميزان کاهش قيمت از مرکز به سمت مرز محله قيطريه ……………………….176
نمودار شماره 40. ميزان کاهش قيمت از مرکز به سمت مرز محله کوهسار ………………………176
نمودار شماره 41. ميزان تاثير عوامل اجتماعي در مرزبندي محله درکه …………………………….179
نمودار شماره 42. ميزان تاثير عوامل اجتماعي در مرزبندي محله قيطريه ………………………. 179
نمودار شماره 43. ميزان تاثير عوامل اجتماعي در مرزبندي محله کوهسار ……………………… 180
نمودار شماره 44. نوع عملکرد شوراياري محله درکه ………………………………………………………. 182
نمودار شماره 45. نوع عملکرد شوراياري محله قيطريه…………………………………………………….. 182
نمودار شماره 46. نوع عملکرد شوراياري محله کوهسار ……………………………………………………. 182
نمودار شماره 47. ميزان تاثير عوامل سياسي در مرزبندي محله درکه …………………………….. 186
نمودار شماره 48. ميزان تاثير عوامل سياسي در مرزبندي محله قيطريه …………………………. 186
نمودار شماره 49. ميزان تاثير عوامل سياسي در مرزبندي محله کوهسار ………………………… 186
نمودار شماره 50. رادار چارت مقايسه رتبه هاي عوامل موثر در تغيير مرزبندي محله هاي شهري منطقه 1 شهر تهران از نظر ساکنين محله ها و مسولين ……………………………………….. 193
فهرست نقشه ها:
نقشه شماره 1 : موقعيت منطقه يک شهر تهران ……………………………………………………………….109
نقشه شماره 2 : تقسيمات داخلي منطقه 1 شهر تهران در سال 1375 (مرز نواحي و محلات ) ………………………………………………………………………………………………………………………………………………..114
نقشه شماره 3: نقشه تقسيمات داخلي منطقه 1 شهر تهران در سال 1392 (مرز نواحي و محلات ) …………………………………………………………………………………………………………………………….. 115
نقشه شماره 4 : نقشه راه هاي و تقسيمات داخلي منطقه 1 شهر تهران ………………………….. 116
نقشه شماره 5 : موقعيت درکه در منطقه 1 و 2 شهر تهران …………………………………………….. 119
نقشه شماره 6: محدوده محله درکه در منطقه 1 و 2 ……………………………………………………….. 121
نقشه شماره 7 : نقشه راه هاي اصلي در ارتباط محله درکه با مرز محله …………………………. 121
نقشه شماره 8 : موقعيت محله قيطريه در منطقه 1 …………………………………………………………. 126
نقشه شماره 9 : نقشه مرز و محدوده محله درکه در سال 1365 ………………………………….. 130
نقشه شماره 10 : نقشه مرز و محدوده محله درکه در سال 1375…………………………………… 131
نقشه شماره 11 : نقشه مرز و محدوده محله درکه در سال 1392………………………………….. 132
نقشه شماره 12 : نقشه مرز و محدوده محله قيطريه در سال1365 ………………………………. 133
نقشه شماره 13 : نقشه مرز و راه هاي محله قيطريه در سال 1365………………………………… 133
نقشه شماره 14: نقشه مرز و محدوده محله قيطريه در سال 1392 ………………………………. 134
فهرست تصاوير:
تصوير شماره 1: تصوير google earth محله درکه و کوهسار………………………………………. 121
تصوير شماره 2 : تصوير google earth محله قيطريه …………………………………………………. 126
تصوير شماره 3: تصوير زير محله هاي پيشنهادي محله درکه ………………………………………….. 236
تصوير شماره 4: تصوير زير محله هاي پيشنهادي محله قيطريه………………………………………… 237
چکيده:
محله به عنوان کوچکترين فضاي شهري، سلول حيات شهري و عنصري پويا در حکمروايي شايسته شهري مد نظر است. تقسيمات و مرزبندي محله هاي شهري از دوره اسلامي تا دوره جديد دستخوش تغيير و تحول شده است. محله بندي در گذشته بر اساس شاخصهاي اجتماعي و اقتصادي صورت گرفته است اما در دوره معاصر اصول فرهنگ بومي _ اسلامي و درون گرايي محله هاي شهري کم رنگ شده با احداث خيابانهاي متقاطع و وسيع همچنين جابجايي گسترده جمعيتي با ايجاد مشاغل جديد باعث از هم گسيختگي ساختار بازار و محلات قديمي، گسست اجتماعي محلات سنتي و افزايش تراکم در بعضي از محلات گرديد. محله بندي در دوره معاصر بر اساس شاخصهاي کالبدي، سياسي و اقتصادي مانند تصميمات اداري _ سياسي، ساخت و سازهاي جديد و فعاليت هاي عمراني به ويژه احداث شبکه هاي جديد ارتباطي صورت گفته که کاهش حس تعلق و هويت اجتماعي محلات را به دنبال داشته است.
منطقه 1 شهر تهران نيز که شامل روستاهاي قديمي تغيير شکل يافته و محله هاي جديد شهري است، با توجه به شرايط پيش آمده، ناشي از مرزبندي هاي جديد با مشکلاتي چون جدايي گزيني اجتماعي ، تفکيک فضايي درون محله، درهم ريختگي کاربري ها و محدوديتها و مشکلات خدمات رساني روبرو است.
در اين پايان نامه، از روش پژوهشي مبتني بر رويکرد سيستمي استفاده شده است از اينرو در ارتباط با وضع گذشته و موجود با توصيف عناصر و عوامل اصلي در مرزبندي محله هاي شهري به تحليل آثار حاصله پرداخته شده، از روش تحليلي آزمون t تک گروهي، آزمون فريدمن همچنين توجه نظرات کارشناسي (روش دلفي) استفاده گرديد. نتيجه حاصل از اين پژوهش پس از مطالعه و بررسي روند تغييرات تقسيمات محله اي در منطقه 1 شهرداري تهران خصوصا در دو محله ي درکه و قيطريه، به صورت مدل ايجاد زير محلات با رعايت انسجام اجتماعي و فرهنگي پيشنهاد گرديد. تلفيق شاخصهاي اجتماعي، فرهنگي با شاخصهاي سياسي، اداري، کالبدي و اقتصادي که کارايي بيشتري در مرزبندي محلات به همراه خواهد داشت. بعنوان راهکار نهايي پژوهش ارائه شد در نتيجه شاخصهاي مذکور با در نظر گرفتن شرايط بومي، تاکيد بر عناصر طبيعي محلات( رود دره و کوه)، ويژگي هاي مشترک فرهنگي ساکنان، ويژگي هاي اجتماعي و اقتصادي محلات، منافع مشترک مادي و معنوي با توجه به نشانه هاي هويت زا و با در نظر گرفتن مشارکت مردم در تعيين حدود محله حائز اهميت است.
واژگان کليدي: مديريت شهري، توسعه پايدار شهري، مديريت محله اي، برنامه ريزي محله محور ، محله، تقسيمات محله اي (محله بندي)، منطقه يک شهرداري تهران.
فصل 1: کليات تحقيق
1-1 بيان مسئله :
ضرورت بررسي محله و شناخت ابعاد آن در برنامه ريزي شهري، ضمن دارا بودن ارزشهاي نظري، از ابعاد کاربردي کاملا مشخص نيز در عرصه مديريت و برنامه ريزي شهري و به ويژه در کلانشهرها برخوردار مي باشد.
تقسيمات محله اي و مرزبندي محله هاي شهري از دوره اسلامي که بر اساس گروه هاي شغلي و صنفي و قومي انجام مي گرفت تا دوره جديد که از اصول و روشهاي مرزبندي اداري _ سياسي تبعيت مي کند، دستخوش تغيير و تحول شده است. محله بندي در گذشته بر اساس شاخصهاي اجتماعي و اقتصادي صورت گرفته است اما در دوره معاصر اصول فرهنگ بومي _ اسلامي و درون گرايي محله هاي شهري کم رنگ گرديد و احداث خيابانهاي متقاطع و وسيع باعث از هم گسيختگي ساختار بازار و بافت هاي شهري و محلات تاريخي شد. امروزه الگوي توسعه برونزا بر محله هاي شهري و ساختار شهري مسلط شده است. در اين دوران، محله در چارچوب قانون تعاريف و ضوابط تقسيمات کشوري به عنوان يکي از سطوح سلسله مراتب تقسيمات شهري تعريف گرديد. در قانون تشکيل شوراهاي اسلامي در سال 1361 نيز براي اداره ي چنين واحد شهري خرد مقياس در شهر، تشکيل شوراي محله پيش بيني گرديد و بر اساس تبصره 2 ماده 4 قانون تقسيمات کشوري مصوب 15/4/1363 محله يکي از مهمترين و اساسي ترين تقسيمات کشوري معرفي شد.
کلانشهر تهران نيز با قدمت تاريخي و به عنوان مهمترين شهر کشور در دوره هاي رشد و گسترش خود با تغيير مرزهاي محله اي رو به رو بوده است. مرز بندي محله هاي شهري تهران نيز در گذر زمان متناسب با دگرگوني هاي نظام هاي اقتصادي، اجتماعي و سياسي متحول شده است. احداث شبکه هاي جديد ارتباطي، جابجايي وسيع جمعيتي درون شهري و بوجود آمدن مشاغل جديد، همراه با برنامه هاي خدماتي شهر بر روي اين نوع مرزبندي ها تاثير گذاشته، به گونه اي که مرزبندي محله هاي شهري تهران بعد از انتخابات شوراي شهر در سال 1378 و آغاز فعاليت شوراياري ها در سال 1380 دستخوش تغيير و تحول گرديد.
تقسيم بندي محلات در دهه هاي اخير نه تنها موجب جدايي گزيني شهري شده، بلکه اعتبار و اهميت محله هاي شهري را نيز به عنوان کوچکترين واحد حياتي شهر دچار اختلال نموده و موجب ضعف همبستگي ساکنين اين محلات شده است.
امروزه محله بندي و معيارهاي و شاخص هاي تقسيم بندي محلات با آنچه که در گذشته جريان داشته تفاوت دارد. به صورتيکه بعضي از محله هاي کنوني با تقسيم و جدا شدن محلات قبلي بوجود آمده اند به نحويکه خط تقسيم و تفکيک محله اي موجب گسست اجتماعي محلات سنتي و قديمي شده است. اين مشکلات در شهرهاي بزرگ و کلان شهرها که بدون کنترل رشد يافته اند نمايان تر است. انضمام روستاها به شهر، تغيير شکل محله هاي قديمي، محله هاي مهاجرپذير و افزايش تراکم در بعضي از محلات بر مشکلات افزوده است.
منطقه 1 شهر تهران نيز که شامل روستاهاي قديمي تغيير شکل يافته و نيز محله هاي جديد شهري است، با توجه به شرايط پيش آمده، در نتيجه مرزبندي هاي جديد با مشکلاتي چون جدايي گزيني اجتماعي ، تفکيک فضايي درون محله، درهم ريختگي کاربري ها و محدوديتها و مشکلات خدمات رساني روبرو است.
در اين پژوهش سعي مي شود تا با مطالعه و بررسي روند تغييرات تقسيمات محله اي در تهران، به ويژه منطقه 1 شهرداري تهران و تعيين عوامل تاثيرگذار بر آن و شاخص سازي، الگوي بهينه براي دستيابي به پايداري شهري ارائه شود.
2-1 سؤالات تحقيق :
1. عوامل موثر در تغيير مرزبندي محله هاي شهري منطقه 1 شهر تهران کدامند؟
2. کدام يک از شاخصها بهتر مي توانند براي تعيين مرزهاي محله اي در منطقه 1 تهران به کار بروند؟
3-1 فرضيات تحقيق :
1. تصميمات اداري _ سياسي، ساخت و سازهاي جديد و فعاليت هاي عمراني به ويژه احداث شبکه هاي جديد ارتباطي موجب تغيير مرزهاي قديمي محلات منطقه 1 شده است.
2. استفاده از شاخصهاي اجتماعي _ فرهنگي در مرزبندي محله هاي منطقه 1 شهر تهران، به ويژه با تاکيد بر همبستگي اجتماعي و تعلق مکاني، کارائي بيشتري نسبت به شاخصهاي کالبدي و اقتصادي دارند.
4-1 اهداف تحقيق:
1- شناخت وضعيت گذشته و موجود تقسيمات محله اي
2- ارائه شاخصهاي تعيين حد و مرز تقسيمات محله اي
3- ارائه پيشنهادات و الگوي بهينه در نحوه مرزبندي تقسيمات محله اي در راستاي بررسي فرصتها با در نظر گرفتن شاخصهاي تعيين شده
5-1 جنبه جديد بودن تحقيق :
در ارتباط با تبيين و تحليل شاخصهاي مرزبندي محله هاي شهري در منطقه 1 شهر تهران بر مبناي شاخص هاي اجتماعي و فرهنگي در مرزبندي محله هاي شهري تحقيقات اندکي صورت گرفته است. اين مطالعه داراي نوآوري در ارائه ي الگوي بهينه در نحوه مرزبندي محله اي مي باشد.
6-1 روش شناسي تحقيق:
الف ) روش تحقيق :
مطالعه به صورت سيستمي بوده است ابتدا وضعيت موجود، تکوين محلات بررسي شده است و سپس با تعيين عناصر تاثيرگذار بر مرزبندي محله اي سعي شده است تا شاخص هاي مورد نياز انتخاب و با مقايسه آنها و تاثير آن بر ساختار محله اي به تعيين مهم ترين شاخصها پرداخته شود.
بنابراين روش پژوهش با توجه به رويکرد سيستمي در اين پايان نامه در ارتباط با وضع گذشته و موجود توصيفي و در بخش تحليل آثار حاصله، از روش تحليلي استفاده شده است.
ب ) تکنيک کار / ابزار گردآوري اطلاعات :
1- شناخت شاخصها و معيارهاي تقسيم بندي محله هاي شهري در دوره هاي مختلف
2- تعيين عوامل اثرگذار بر تقسيم بندي محله اي با استفاده از اسناد ومدارک
3- مقايسه تطبيقي مرزهاي محلات با روشهاي آماري ، نقشه ها در محيط GIS ، پرسشنامه و مصاحبه هاي علمي و کارشناسي
4- کاربرد روش دلفي، آزمون t تک گروهي، آزمون فريدمن و تحليل عوامل به صورت ترکيبي در تعيين وزن شاخص ها
5- ارائه شاخصهاي ترکيبي و جديد با توجه به وزن هاي تعيين شده
6- ارائه الگوي مناسب
7-1 جامعه آماري و حجم نمونه:
محله هاي منطقه 1 شهر تهران، در ابتدا به صورت مقدماتي مورد بررسي قرار مي گيرند. از بين 26 محله ي شهري منطقه 1 تهران، 2 محله ي درکه و قيطريه که داراي تغييرات بيشتري مي باشند، انتخاب مي شوند.
8-1 موانع و محدوديت ها :
کمبود يا نبود لايه هاي GIS ، AUTO CAD و نقشه هاي کاغذي محله و مرزبندي محله ها در دوره هاي مختلف جزء موانع اين پژوهش به حساب مي آيد. کمبود نقشه هاي بزرگ مقياس در سطح محله و به روز نبودن نقشه هاي شهرداري از مشکلات ديگر به شمار مي رود. هم چنين عدم همکاري بعضي از مسئولين و شوراياران به دليل عدم آگاهي و تجربه کم در اين زمينه موانعي را بر سر تحقيق بوجود آورد.
9-1 روش تحليل اطلاعات و داده ها :
از روشهاي آمار توصيفي مانند شاخصهاي تمرکز و پراکندگي براي نمايش وضع موجود استفاده شده است. با آزمون T تک گروهي و آزمون فريدمن سعي در تحليل اطلاعات در محيط نرم افزاري SPSS شد. تغييرات مرزبندي نيز با روش ترسيمي در محيط GIS نمايش داده شده است.
10-1 پيشينه تحقيق :
با توجه به جديد بودن موضوع شاخصهاي تقسيمات محله اي در ايران و شهرداري تهران تا کنون مطالعات محدودي در مورد آن صورت گرفته که به اختصار به آن اشاره مي شود :
1-10-1 پايان نامه ها
1-1-10-1 مهدي تحصيلدار و حبيب فزنلق در پايان نامه اي جهت اخذ درجه کارشناسي ارشد رشته شهرسازي دانشگاه تهران با عنوان ضوابط و معيارهاي تعيين محله شهري، ابتدا مراحل تکوين مفهوم محله و شاخص هاي مرزبندي محله هاي شهري را به طور توصيفي در دوره هاي باستان ، قرون وسطي، رنسانس، دوره انقلاب صنعتي، دوران بعد از انقلاب صنعتي و به طور مفصل در ايران مورد بررسي قرار داده اند و شاخصهاي مرزبندي محله ها را در هر دوران مشخص کرده اند. سپس با تجزيه و تحليل ديدگاههاي ساخت کالبدي ايران و بررسي شاخصهاي تقسيم بندي محله هاي کنوني ايران، در پي نشان دادن مشکلات شهري ناشي از اين تقسيم بندي ها مي باشد. در نهايت با ارائه ضوابط و معيارهايي مطلوب، مرزبندي محله هاي قبل از دوران مدرنيته ي ايران را پايدار تر مي بيند و معتقد هستند که برنامه ريزان با عدم توجه به شاخصهاي فرهنگي و اجتماعي در مرزبندي محله هاي شهري باعث ايجاد نوعي بي هويتي شده اند و تقسيمات شهرداري ها باعث بي هويتي و از بين رفتن امنيت محله ها شده است. در ارزيابي عملي ضوابط و معيارها، محله هاي طرشت، بريانک و محله 2 منطقه 12 شهرداري تهران مورد بررسي قرار گرفته است که محله طرشت بر اساس معيارهاي محرميت، استقلال، مقياس انساني، ايجاد احساس تعلق فضايي و سلامتي و ايمني از دو محله ي بريانک و محله 2 منطقه 12 تهران، بيشترين نزديکي را به اين معيارها دارا است اما با دخالتهاي شهرداري و احداث بلوار در شرق بافت تا حدودي با عث در هم ريختگي محله و نوعي بي هويتي شده است.
اين محقق به دنبال عوامل مثبت در شکل گيري محله خوب در جهت زيست انساني است و معيارهايي جهت سنجش و ارزيابي محله هاي زيست امروزي را معرفي مي کند.
2-1-10-1 مجيد عبدالهي در رساله دکتري رشته جغرافيا و برنامه ريزي شهري دانشگاه شهيد بهشتي با عنوان ساختار محله هاي پايدار شهرهاي ايران(گذشته، اکنون و الگوي آتي) با تاکيد بر شيراز، با هدف ايجاد محله هاي پايدار ، به توصيف شکل و نوع محله ها در دوران مختلف پرداخته است و عوامل ايجاد ناپايداري در اين محله ها را شناسايي مي کند. در فصل 3 اين پژوهش، شناخت ساختار شهر و محله هاي شهري در ادوار مختلف تاريخي، وضعيت اقتصادي_ اجتماعي محله ها، اصول زندگي محله اي، عوامل شکل گيري محله هاي شهر، وسعت و مرزبندي محدوده محله هاي شهري و شهرهايي به عنوان نمونه هاي مورد مطالعه ( تبريز، تهران، کرمان و اصفهان) مد نظر قرار گرفته است. در فصل 4 به بررسي تحولات ساختاري و کارکردي شهر و محله هاي شهري تبريز پرداخته است. هدف اصلي اين رساله بررسي تحولات تاريخي، نقش و عملکرد، سازمان فضايي محلات شهري ايران در طول ادوار مختلف و تلاش براي ارائه ي الگوي پايدار زندگي محله اي، موافق مقتضيات اجتماعي_اقتصادي و فرهنگي دوران کنوني با رويکرد اجتماع محوري و شهروند مداري براي توسعه شهري است و بر اساس يافته هاي اين تحقيق ،در پي تغييرات و شرايط حاکم بر محله هاي شهري، بعد اجتماعي دچار واگرايي اساسي شده است و رويکردها و مديريت شهري براي چاره جويي تنگناهايي به مانند کاهش حس هويت و تعلق اجتماعي، افزايش نابه هنجاري هاي محيطي، عدم تعادل اکولوژيک و در مجموع کاهش کيفيت زندگي در شهرها ، به استفاده از راهبرد مشارکتي، بسيج اجتماعي و برنامه ريزي از پايين به بالا را در کانون توجه خود قرار داده است وتحقق اين راهبرد مستلزم تعريف نظام تقسيمات فضايي جديدي در چارچوب سلسله مراتب مديريت و برنامه ريزي شهرهاست که مبتني بر تجارب مديريت سنتي، محله مي تواند به دليل دارا بودن ارزشهاي نظري و ابعاد کالبدي و برنامه اي عنصر پايه و محور چنين برنامه ريزي تلقي شود.
3-1-10-1 فريد صارمي در پايان نامه جهت اخذ درجه کارشناسي ارشد رشته جغرافيا و برنامه ريزي شهري دانشگاه شهيد بهشتي با عنوان توسعه محله اي در کلانشهر تهران (مطالعه موردي: محله بهار) عنوان مي کند که مطالعه ي نظام هاي جهاني محله محور در کلانشهرهاي دنيا نشان مي دهد که نظام هاي کلان مديريتي کشورهاي توسعه يافته در ابعاد گوناگون در قبال برنامه هاي توسعه محله اي نقش حمايتي



قیمت: تومان


پاسخ دهید