دانشگاه آزاد اسلامي (واحد رشت)
دانشکده علوم انساني
پايان نامه براي دريافت درجه کارشناسي ارشد(M.A)
رشته :جغرافياي سياسي
عنوان:
تحليل تاثيرنقش گفتمان نخبگان سياسي برجغرافياي سياسي ايران
استاد راهنما:
دكتر زهرا پيشگاهي فرد
استاد مشاور:
دکتر فريبرز احمدي دهکاء
نگارش:
مرتضي ذوقي کودهي
زمستان 1392
با سپاس از:
استاد فرهيخته خانم دکتر زهرا پيشگاهي فرد در سمت استاد راهنما
استاد گرانقدر جناب آقاي دکتر فريبرز احمدي دهکاء در سمت استاد مشاور و استاد گرامي جناب آقاي دکتر زين العابدين درسمت داور
واستاد ارجمند جناب آقاي دکتر عمران عليزاده که فراوان از ايشان آموختم.
تقديم به:
بنيانگذار جمهوري اسلامي حضرت امام خميني (ره) و جانشين برحقش مقام معظم رهبري حضرت آيت الله خامنه اي و همه نخبگان سياسي اين مرز وبوم که گفتمانشان باعث سربلندي و اعتلاي جايگاه کشور اسلامي عزيزمان در همه عرصه هاي داخلي وجهاني شده است.
وهمچنين تقديم به پدر و مادر عزيزم به پاس زحمات وفداکاري هايشان و همسر مهربانم که همواره پشتيبان همراه و حامي ومشوق من بوده است.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکيده1
فصل اول: کليات تحقيق
1-1) مقدمه3
1-2) بيان مسئله5
1-3) سوال تحقيق6
1-4) فرضيه هاي تحقيق6
1-5) پيشينه پژوهش6
1-6) اهداف تحقيق10
1-7) ضرورت تحقيق11
1-7-1) انگيزه تحقيق11
1-8) روش پژوهش11
1-8-1) روش وابزارگردآوري داده ها12
1-8-2) محدوده موردمطالعه12
1-9) تعريف مفاهيم12
1-9-1) جغرافياي سياسي12
1-9-2) نخبگان سياسي13
1-9-3) حکومت13
1-9-4) ايران13
1-10) محدوديت هاي تحقيق14
فصل دوم: مباني نظري؛ مفاهيم وديدگاه ها
2-1) مقدمه16
2-2) تعاريف نخبه16
2-3) تعريف نخبه از نظر پاره تو17
2-4) نظريات نخبه گرايي17
2-5) مفهوم نخبه پروري سياسي18
2-5-1) نخبگان سنتي19
2-5-2) نخبگان تکنوکرات19
2-5-3) نخبگان مالکيت19
2-5-4) نخبگان خارق العاده يا کاريزمايي20
2-5-5) نخبگان ايدئولوژيکي20
2-5-6) نخبگان سمبليک20
2-6) نخبه سياسي از نظر ديدگاه هاي مختلف20
2-7) نخبه در تعريف عام و خاص23
2-8) نخبه گرايي؛ رو در رو با دموکراسي26
2-9) نخبگان سياسي از نگاه مفهومي27
2-10) نظريه نخبگان سياسي27
2-10-1) نظريه پردازان نخبه سياسي گائتانا موسکا27
2-10-2) ويلفردوپاره تو28
2-10-3) روبرت ميشلز29
2-11) نقد حکومت نخبگان30
2-12) حکومت کنندگان و حکومت شوندگان30
2-12-1) تاملي بر ديدگاه هاي تئوري نخبگان30
2-12-2) ايتاليا; مهد تئوري نخبگان31
2-12-3) نخبه گرايان کلاسيک31
2-12-4) تئوري جديد نخبگان33
2-13) حکومت35
2-14) انواع حکومت36
2-15) حکومت و دولت36
2-16) حکومت و حکومت-ملت37
2-17) حکومت و جامعه مدني37
2-18) انسان عليه حکومت37
2-19) نظريه هاي کارکرد حکومت38
2-20) آنارشيسم يا هرج و مرج گرايي39
2-21) مارکسيسم39
2-22) پلوراليسم يا کثرت گرايي40
2-23) پست مدرنيسم41
2-24) استقلال حکومت (نهادگرايي)41
2-25) نظريات مشروعيت حکومت42
2-26) مشروعيت الهي42
2-27) قدرت منطقي-قانوني42
2-28) واژه شناسي43
2-29) تاريخچه43
2-30) جوامع پيشا تاريخي فاقد حکومت44
2-31) دوره نو سنگي45
2-32) حکومت در اوراسياي باستان46
2-33) حکومت در يونان باستان46
2-34) حکومت فئودال46
2-35) حکومت مدرن47
2-36) ” حكومت ” مفهوم اوليه49
2-37) هويت ملي و تاريخ نگارى50
2-38) ايران پس از اسلام50
2-39) خيزش فضايي جغرافيايي ايران51
2-40) مفهوم هويت51
2-41) هويت ايران در دنياى مدرن52
2-42) بايدها و نبايدهاي نخبگان سياسي از منظر مقام معظم رهبري55
فصل سوم: قلمرو جغرافيايي تحقيق
3-1) مقدمه64
3-2) جغرافياي سياسي و طبيعي ايران //ساختارهاي دولت و حکومت در ايران64
3-2-1) مشخصات جغرافيايي ايران64
3-3) موقعيت جغرافيايي ايران65
3-4) فلات ايران66
3-5) کشور ايران67
3-6) همسايگان و مناطق مرزي ايران71
3-7) شکل جغرافيايي ايران72
3-8) موقعيت رياضي ايران73
3-9) موقعيت نسبي ايران74
3-10) موقعيت منطقه اي ايران75
3-10-1) حوزه ژئوپلتيکي قفقاز آناطولي75
3-10-2) حوزه ژئوپلتيکي خليج فارس76
3-10-3) حوزه ژئوپلتيکي درياي عمان و اقيانوس هند76
3-10-4) حوزه ژئوپلتيکي فلات ايران76
3-10-5) حوزه ژئوپلتيکي آسياي مرکزي76
3-10-6) حوزه ژئوپلتيکي درياي کاسپين76
3-11) موقعيت جهاني77
3-12) موقعيت بري77
3-13) موقعيت بحري78
3-14) موقعيت استراتژيکي78
3-15) سبب هاي استراتژيک بودن يک موقعيت جغرافيايي عبارت است از78
3-15-1) موقعيت حايل79
3-15-2) موقعيت ترانزيتي80
3-15-3) موقعيت ژئوپوليتيك ايران81
3-16) تاثيرپذيري مسائل ژئوپلتيکي ايران از موقعيت جغرافيايي84
3-17) مسائل سياسي و جنگ85
3-18) ويژگي ها و عوامل جغرافيايي موثر در کاهش قدرت ملي ايران86
3-19) مسائل ژئواکونومي87
3-20) تفاوت جغرافياي سياسي وژئوپلتيک90
3-21) پيدايش حکومت: (مجتهد زاده، 1381ص68)90
3-22) پيدايش دولت91
3-23) نظريه هاي پيدايش دولت در ايران91
3-23-1) نظريه استبداد شرقي مونتسکيو و هگل91
3-23-2) نظريه وجه دولت توليد آسيايي92
3-23-3) نظريه دولتهاي آبي (هيدروليک)93
3-23-4) نظريه ضرورت امنيت و دفاع93
3-23-5) نظريه انسان شناسي94
3-23-6) نظريه حکومت ملکوتي – مردمي94
فصل چهارم: يافته هاي تحقيق
4-1) مقدمه96
4-2) شاه ايران و ترکيب نخبگان سياسي96
4-3) شاه ايران و نخبگان مخالف97
4-3-1) تضعيف روحيه و سياست زدايي98
4-3-2) تبعيد دولتي98
4-3-3) تبعيد خودخواسته98
4-3-4) دادن پست هاي خارجي98
4-3-5) برکناري از مقام98
6-3-6) زنداني کردن99
4-4) شاه ايران ونخبگان99
4-5) رويکردي تاريخي درباره ماهيت نخبگان در جامعه ايران101
4-6) تحليلي درباره زمينه اجتماعي نخبگان سياسي معاصر102
4-6-1) محل تولد و محل سکونت102
4-6-2) سن102
4-6-3) دين103
4-6-4) پدران نخبگان، پسران نخبگان103
4-6-5) آموزش103
4-6-6) زبان هاي خارجي104
4-6-7) سفرهاي خارجي104
4-6-8) مشاغل104
4-7) گرايش نخبگان سياسي104
4-8) نتايج گرايش نخبگان105
4-8-1) بيگانه هراس105
2-8-2) گرايش نسبت به شاه106
4-8-3) بي اعتمادي اجتماعي106
4-8-4) بي اعتمادي خانوادگي؛106
4-8-5) بي اعتمادي دولتي106
4-8-6) پوپوليسم-گرايش غير نخبگي106
4-9) هزينه سياست در ايران106
4-10) نقش نخبگان سياسي در پذيرش قطع نامه 598 شوراي امنيت107
4-11) مشي وسيره نخبگان سياسي گذشته ومعاصر ايران111
4-12) احزاب چپ گراي اسلامي115
4-13) احزاب و گروه هاي سوسياليست و مارکسيست115
4-14) نيرو ها و سازمانهاي سياسي در سالهاي پس از انقلاب120
4-15) سياست و اقتدار کاريزمايي: 68-1358126
4-16) سياست و اقتدار سنتي: 76-1386127
4-17) موقعيت نخبگان ايران132
4-18) بيداري اسلامي، خودشناسي نخبگان و دفاع از آن136
4-19) دليل تأثير گذاري گفتمان انقلاب اسلامي بر بيداري اسلامي137
4-20) دستاور هاي گفتمان نخبگان انقلاب اسلامي138
4-21) پيامد هاي تغييرات جمعيتي بر مشروعيت نظام سياسي در ايران143
4-22) تاثيرات گفتمان صدور انقلاب اسلامي147
4-22-1) استقلال‌گرايي148
4-22-2) جامع‌گرايي148
4-22-3) عام‌گرايي و خاص‌گرايي148
4-23) منازعات نخبگان سياسي و ثبات سياسي در جمهوري اسلامي ايران149
4-24) نخبگان و بسط دايره گفتماني انقلاب اسلامي149
4-25) طراحي الگوي اسلامي ايراني پيشرفت151
4-25-1) علت طراحي الگوي اسلامي ايراني پيشرفت چه بود؟151
4-25-2) مفهوم شناسي موضوع151
4-25-3) الگو152
4-25-4) اسلامي152
4-25-5 ) ايراني152
4-25-6 ) پيشرفت153
4-26) اهداف تشکيل نشست‌هاي انديشه راهبردي153
4-26-1) پيش‌فرض‌ها153
4-27) عرصه‌هاي پيشرفت154
4-27-1) پيشرفت در عرصه تفکر، منطق و بصيرت154
4-27-2) پيشرفت در عرصه علم154
4-27-3) پيشرفت در عرصه زندگي و کارو تلاش154
4-27- 4) پيشرفت در عرصه معنويت، ايمان و اخلاق154
4-28) الزامات مهم طراحي الگوي پيشرفت اسلامي155
4-28-1) اعتقاد به توحيد و مبدا عالم:155
4-28-2) توجه کامل به معاد، محاسبه و زندگي پس از مرگ155
4-28-3 ) نگاه اسلامي به رستگاري و محور بودن انسان155
4-28-4 ) پيوستگي دنيا و آخرت155
4-28-5 ) توجه به نگاه اسلام به امر حکومت155
4-28-6 ) نگاه اسلامي و نگاه غير مادي به اقتصاد156
4-28-7) عدالت محوري156
4-29) ديگرالزامات تحقق الگوي اسلامي ايراني پيشرفت156
4-30) دلايل ايجاد مرکز الگوي اسلامي ايراني پيشرفت براي نخبگان157
4-31) نقاط افتراق و اشتراک توسعه و پيشرفت157
4-31-1) عدالت158
4-31-2 ) الگوي بومي يا غربي158
4-31-3 ) نگاه به انسان158
4-31-4) پيشنهاد کابردي158
4-32 ) تاثيرگفتمان نخبگان سياسي انقلاب اسلامي برتحکيم وتداوم هويت سرزميني ايران159
4-32-1) تاثير گفتمان نخبگان سياسي انقلاب اسلامي برتحکيم وتداوم هويت سرزميني ايران159
4-32-2) بستر هاي تکويني گفتمان مردم سالاري ديني و تأثير آن بر تحيکم و تداوم هويت سرزميني ايران162
4-23-3) بستر هاي تکويني گفتمان دولت اسلامي و تأثير آن بر تحيکم و تداوم هويت سرزميني ايران164
4-24) تأثيرگفتمان نخبگان سياسي با مشارکت توده اي بسيج سياسي بر تحکيم و تداوم ناسيوناليزم ايراني164
4-24-1) تطابق گفتمان نخبگان سيلسي انقلاب اسلامي با مشارکت توده اي و بسيج سياسي و تأثير آن بر تحکيم و تداوم ناسيوناليزم ايراني طي مقطع 68-1357164
4-24-2) تحول مشارکت توده اي و بسيج سياسي از گفتمان انقلاب اسلامي به گفتمان اصلاحات و توسعه ي اقتصادي و تاثير بر تحکيم و تداوم ناسيوناليزم ايراني طي مقطع1368-76167
4-24-3) تاثير انتخابات دوم خرداد 1376و رويکرد اصلاحات برتحکيم و تداوم ناسيوناليزم ايراني168
4-24-4) تاثيرروي کار آمدن دولت نهم و رويکرد دولت اسلامي برتحکيم و تداوم ناسيوناليزم ايراني169
فصل پنجم: نتيجه گيري
5-1) مقدمه173
5-2) ارزيابي فرضيه ها173
5-2-1) فرضيه اول173
5-2-2) فرضيه دوم174
5-3) نتيجه گيري174
5-4) پيشنهادات175
منابع وماخذ181
فهرست نقشه ها
عنوان صفحه
3-1) نقشه ماهواره اي ايران 70
3-2) نقشه موقعيت ايران در کره زمين 83
3-3) موقعيت جغرافيايي ايران 89
چکيده
در اصطلاح لغوي، نخبه به معناي برگزيده و منتخب مي باشد. درمعناي عام قديم نخبه به گروه اندکي که جايگاه ويژه‌اي از لحاظ آداب و سنن، مقام روحاني و رفاه اجتماعي کسب کرده بودند، اطلاق مي‌شد. قدرت اين گروه، در يک نظام اجتماعي مبتني بر قانون اساسي به عنوان اشتقاقي از حاکميت و استقلال ملي توجيه و تعريف مي‌گردد. امروزه نخبگان سياسي به عنوان گروه‌هاي خاصي برگزيده مي شوند و مشروعيت قانوني دارند.
باتوجه به تاكيد مقام معظم رهبري در سال 1385 به منظور تحقق بخشيدن در “استفاده صحيح و مناسب از ظرفيت هاي علمي نخبگان در راستاي توسعه همه جانبه كشورمشي نخبگان سياسي گذشته و معاصر ايران در عرصه جغرافياي سياسي ايران نيز الگوي بديلي در مواجهه با پرورش نخبگان سياسي در كشور است گفتمان نخبگان اسلامي انقلاب ايران هم‌اكنون به گفتمان مسلط توده‌هاي مردم و نخبگان سياسي خاورميانه و نظام بين‌الملل درراستاي مقابله باگفتمان رايج تحميلي غربي تبديل شده است
دراين پژوهش، درراستاي آزمون فرضيه هاي پيشنهادي، به روش مطالعات توصيفي، تحليلي ومبتني بردو روش کتابخانه اي و پژوهش ميداني انجام گرفته است با توجه به اهميت و نقش نخبگان رسمي در ساخت جغرافياي سياسي ايران به آن مي پردازد بر مبناي چنين فرضيه اي است که ما روندرشدوتوسعه جغرافياي سياسي را درايران از طريق تحليل نخبگان سياسي آن بررسي شده که نخبگان سياسي يک مفهوم تجربي يا رفتاري است.
درسالهاي قبل و پس از انقلاب اسلامي، جغرافياي سياسي و هويت ملي ايراني از فرهنگ سياسي نخبگان بويژه نخبگان جمهوري اسلامي ايران تاثيرگرفته است. اين تاثيررامي توان ازلحاظ ايدئولوژي انقلاب برتحکيم وتداوم هويت سرزميني ايران درچارچوب گفتمان انقلاب اسلامي، تحول اين ايدئولوژي ازگفتمان انقلاب به گفتمان اصلاحات، وتوسعه اقتصادي وشناخت بسترهاي تکويني گفتمان مردم سالاري ديني و گفتمان دولت اسلامي او نيز از لحاظ تاثير بر مشارکت توده اي وبسيج سياسي درچارچوب گفتمان انقلاب اسلامي برتحکيم وتداوم ناسيوناليسم ايراني، تحول مفهوم مشارکت، و تاثيررويکردهاي متفاوت برآنديد.
واژگان کليدي: فرهنگ سياسي – نخبگان سياسي-ايدئولوژي انقلابي- مشارکت سياسي -گفتمان نخبگان- هويت ملي -جغرافياي سياسي ايران
1-1) مقدمه
در اين فصل پيرامون چارچوب تحقيق ابتدا بيان مسئله تحقيق پرداخته و سپس سوالات تحقيق، فرضيه هاي تحقيق، ضرورت تحقيق، انگيزه تحقيق، اهداف تحقيق، اهميت موضوع تحقيق، محدوده مورد مطالعه، سوابق تحقيق، روش تحقيق و مراحل آن، با تشريح ابعاد هر يك بيان مي شود.
باتوجه به تاكيد مقام معظم رهبري در سال 1385 به منظور تحقق بخشيدن در “استفاده صحيح و مناسب از ظرفيت هاي علمي نخبگان در راستاي توسعه همه جانبه كشورمشي و سيره نخبگان سياسي گذشته و معاصر ايران در عرصه جغرافياي سياسي ايران نيز الگوي بديلي در مواجهه با پرورش نخبگان سياسي در كشور است گفتمان نخبگان اسلامي انقلاب ايران هم‌اكنون به گفتمان مسلط توده‌هاي مردم و نخبگان سياسي خاورميانه و نظام بين‌الملل درراستاي مقابله باگفتمان رايج تحميلي غربي تبديل شده است ظهور انقلاب اسلامي ايران نقطه عطفي در تحولات سياسي منطقه خاورميانه و نظام بين‌الملل محسوب مي‌شود اين مسئله متاثر از جايگاه ايران در خاورميانه به عنوان نقطه تلاقي منافع ابرقدرت‌ها و همچنين اهداف و رسالت‌هاي بين‌المللي گفتمان‌ انقلاب اسلامي بوده است از سوي ديگر تلاش نظام جمهوري اسلامي ايران در راستاي تحقق اين اهداف وتاثيرات آن درحوزه انديشه‌هاي بين‌الملل ودرسطح تعاملات سياسي – امنيتي خاورميانه نيز عملا سبب شده است كه گفتمان انقلاب ايران، نقش مهمي در تحولات سياسي – اجتماعي، فرهنگي و امنيتي منطقه و نظام بين‌الملل داشته باشد. در اين ميان، تغيير معادلات سياسي جهان، صدور انقلاب، حمايت از نهضت‌هاي آزاديبخش و مبارزه با صهيونيسم جهاني، مهمترين ابعاد بين‌المللي انقلاب بوده‌اند. از سوي ديگر گفتمان نخبگان انقلاب اسلامي سبب بيداري و احياي تفكر اسلامي در منطقه شده و با ارائه الگوي مردم سالار ديني و تقويت جريان اسلام‌گرايي در جهان، به بي‌اعتباري نظام دو قطبي به ويژه تضعيف جايگاه هژمونيك آمريكا منجر شده است. اين تاثيرات گسترده و پايدار گفتمان نخبگان انقلاب اسلامي عملا سبب جهت‌گيري و رويارويي قدرت‌هاي محافظه‌كار منطقه‌اي و ابرقدرت‌هايي كه منافع آنان درخاورميانه با چالش مواجه شده است، گرديده و به همين دليل اقدامات وسيعي در راستاي مقابله با گفتمان نخبگان انقلاب اسلامي و اشاعه ارزش‌ها و پيام‌هاي آن صورت گرفته است. علي‌رغم چالش‌هاي ‌فراروي گفتمان نخبگان اسلامي انقلاب ايران، اين گفتمان هم‌اكنون به گفتمان مسلط توده‌هاي مردم و نخبگان سياسي خاورميانه و نظام بين‌الملل در راستاي مقابله با گفتمان رايج تحميلي غربي تبديل شده است.
نخبگان سياسي نقش تعيين کننده اي در توسعه يا زوال جامعه ي خود بازي مي کنند. در مورد ايران، ودرطول تاريخ آن وحتي در انقلاب اسلامي 1357 گروه نخبگان سياسي قبلي را از بين برد و گروه جديدي خلق کرد. چنين به نظر مي رسد که گروهها يا طبقات اجتماعي از نخبگان سياسي با گفتمان هاي متفاوت که نقش مهمتري را در پيروزي انقلاب بازي کرده اند، به همان نسبت و اندازه در گروه هيأت حاکمه نماينده دارند.
درسالهاي قبل و پس از انقلاب اسلامي، جغرافياي سياسي و هويت ملي ايراني از فرهنگ سياسي نخبگان بويژه نخبگان جمهوري اسلامي ايران تاثيرگرفته است. اين تاثيررامي توان ازلحاظ ايدئولوژي انقلاب برتحکيم وتداوم هويت سرزميني ايران درچارچوب گفتمان انقلاب اسلامي، تحول اين ايدئولوژي ازگفتمان انقلاب به گفتمان اصلاحات، وتوسعه اقتصادي وشناخت بسترهاي تکويني گفتمان مردم سالاري ديني و گفتمان دولت اسلامي او نيز از لحاظ تاثير بر مشارکت توده اي وبسيج سياسي درچارچوب گفتمان انقلاب اسلامي برتحکيم وتداوم ناسيوناليسم ايراني، تحول مفهوم مشارکت، و تاثيررويکردهاي متفاوت برآن ديد. دراين پايان نامه، درراستاي آزمون فرضيه هاي پيشنهادي، ازمباحث مطرح نتيجه گيري به عمل آمده است. اين پژوهش با توجه به اهميت و نقش نخبگان رسمي در ساخت جغرافياي سياسي ايران به مواردي چنداز آن مي پردازد بر مبناي چنين فرضيه اي است که ما روندرشدوتوسعه جغرافياي سياسي را درايران از طريق تحليل نخبگان سياسي آن بررسي کرده ايم که مفهوم نخبگان سياسي آنچنان که دراين پايان نامه مورد استفاده قرار گرفته است يک مفهوم تجربي يا رفتاري است.
1-2) بيان مسئله
با توجه به اين که در طول تاريخ و در عرصه هاي مختلف جهاني در بحث ژئوپلتيک نخبگان سياسي وعلمي ودانشگاهي از جمله راتزل نقش بسزائي درپيشبردوتحول در جغرافياي سياسي داشته اندو اين امر نيز در ايران قابل لمس است برآن شديم تا با بررسي هاي گسترده تحليلي بر نقش گفتمان نخبگان سياسي در جغرافياي سياسي ايران داشته باشيم.
گفتمان بايد بينش سياسي، فرهنگي وبويژه ديني را در مخاطبان ارتقا‌ داده و نتيجه آن نيز آنان را به حقايق نزديك كرده و پيوند دوستي و تفاهم را ‌بين گروه‌هاي مختلف در چارچوب نظام اسلامي تقويت كند و وحدت ميان امت‌ها را مستحكم‌تر نمايد
در اين پايان نامه ميخواهيم تاثيرات فرهنگ سياسي نخبگان ايران وبخصوص جمهوري اسلامي ايران طي سال 1357تا1391 تحليل نمائيم.
در تشريح اين امرابتداعا به انواع تعاريف مختلف از نخبگان سياسي ووضعيت نخبگان سياسي در انواع نظامهاي سياسي و نحوه تاثير گذاري آنان در حکومت هاي مختلف چه ديکتاتوري و چه دموکراسي از مقاطع زماني را در نظر گرفته ايم وسپس براساس مقاطع زماني مختلف گفتمانهاراپيرامون نحوه تاثيرگذاري گفتمان سياسي نخبگان جغرافياي سياسي برگزيده ايم. سپس به وضعيت جغرافياي سياسي ايران در دوره هاي مختلف و حتي وضعيت جغرافياي طبيعي و ويژگي هاي خاص ايران رامورد بررسي قرار داده ايم سپس براي تبيين وارزيابي نقش گفتمان هاي مختلف از دوره هاي تاريخي بخصوص از زمان قاجار و پهلوي و همچنين بعد از پيروزي انقلاب اسلامي در سال هاي 1357 تا1368 ازگفتمان ((انقلاب اسلامي)) بهره گرفته وسال هاي پس از آن يعني سال هاي 1368 تا1376 درچارچوب گفتمان ((اصلاحات وتوسعه اقتصادي)) تحت بررسي و ارزيابي علمي قرار داده و بلاخره سالهاي 1367 تا 1384را باابتناء به گزاره هاي گفتماني ((مردم سالاري ديني)) وهم چنين سال هاي 1384تا 1391رااز گفتمان دولت اسلامي مورد تجزبه وتحليل علمي قرار داده ايم. همچنين در اين مبحث به موارد خواص تصميم گيري نخبگان سياسي ايران بويژه بحث جمعيت و پيشرفت و عدالت وتاثيرات گفتمان ها در مسائل منطقه اي اشاراتي داشته ايم.
بي ترديد تاريخ معاصر ايران وخصوصا دوره هاي زماني مورد پژوهش، مشحون ازنظرات مختلف و کنش‎هاي متفاوت وبعضا متعارض گفتمان سياسي نخبگان در ارتباط با رويکرد جغرافياي سياسي مي باشد که البته حسب دلايل مذکور، ما در اينجا صرفا به قدر مشترک گزاره هاي گفتماني فرهنگ سياسي نخبگان اکتفا نموده ايم وبه همين جهت گزاره هاي گفتماني مورد بررسي را تحت عناوين کلي و متمايز و در عين حال مرتبط به هم از جمله ” گفتمان انقلاب اسلامي”، “گفتمان اصلاحات و توسعه اقتصادي و توسعه اجتماعي “و بلاخره ” گفتمان مردم سالاري ديني” مي باشد، مورد ارزيابي علمي قرار داده ايم.
1-3) سوال تحقيق
بدون ترديد هر تحقيقي در راستاي شكل گرفتن سوال يا سوالاتي در ذهن محقق انجام مي گيرد و شخص پژوهشگر همواره تلاش مي كند تا در طول تحقيق به شيوه اي علمي و دقيق به پاسخ هاي مناسب و قانع كننده اي براي سوالات خود دست يابد. ضمن اينكه براي انجام يك تحقيق خوب پرسش ها خيلي اساسي‎اند و اين پرسش‎ها ما را به دانش جديد يادرحل مسئله ي ويژه هدايت مي كنند. با توجه به موضوع تحقيق كه به ((تحليل تاثيرنقش گفتمان نخبگان سياسي برجغرافياي سياسي ايران)) مي پردازد، نگارنده سوالي به شرح زير تدوين نموده است.
1- آيا گفتمان نخبگان سياسي بر جغرافياي سياسي ايران تاثير گذار بوده است؟
1-4) فرضيه هاي تحقيق
دريك بررسي علمي لازم است محقق براي تعيين دقيق و تبيين منطقي اهداف تحقيق فرضيه ها را مطرح سازد، زيرا به عنوان استخوان بندي طرح مطالعاتي مطرح مي باشند. فرضيه، توجيه و تبيين هاي حدسي معيني را درباره واقعيات عرضه مي كند و پژوهشگران را در بررسي اين واقعيت و تجارب كمك و هدايت مي كند. فرضيه يك پيشنهاد توجيهي و به زبان ديگر راه حل مسئله است كه هم به يافتن نظم و ترتيب در بين واقعيات كمك مي كند و هم باعث استنتاج مي شود (حافظ نيا، 1386، 111).
باتوجه به سوال تحقيق كه دست يابي اهداف گوناگوني را دنبال مي كند براي جهت‎دهي سوال تحقيق وهدايت آن درراستاي چارچوبي منسجم، فرضيه هاي زير مطرح گرديد:
1- به نظرمي رسدنقش نخبگان سياسي ايران در دوره هاي مختلف بر جغرافياي سياسي ايران متغير بوده است.
2- به نظرمي رسدنقش نخبگان سياسي ايران برهويت ملي وسرزميني تاثيرگذار بوده است.
1-5) پيشينه پژوهش
به اعتقاد يکي از صاحبنظران، مقولات سياسي سراسر آکنده از ابهام، عدم اطمينان و اصل غافلگيري است و البته قطعااز طريق برخورد علمي مي توان تاحدودي زواياي تاريک پديدههاي سياسي – اجتماعي را روشن ساخت و يا حداقل اعتماد به نفس خويش را در پرداختن به معضلات وچالش ها افزايش داد (کاظمي، 1374، ص206 ).
مي دانيم که فرهنگ سياسي به مثابه مکانيزمي عمل مي کند که طي آن اعضاي يک جامعه روابط سياسي را بدرستي تصور نموده وياحداقل امکان ادراک آن راپيدا مي‎کنند (رزاقي، 1376، ص201 ).
بنابراين، گفتمان سياسي هرجامعه متاثر از فرهنگ سياسي همان جامعه بوده وفرهنگ سياسي نيز محصول تاريخ جمعي يک نظام سياسي و تاريخ زندگي افرادي است که آن نظام را ميسازند (تاجيک، 1382، ص26-25) به همين جهت است که ((لوسين پاي))، فرهنگ سياسي را يک چارچوب مناسب به منظور ترکيب دو حوزه روانشناسي و جامعه شناسي مي داند که درواقع فرهنگ سياسي با پيوند زدن به دو رهيافت خرد و کلان، زمينه ساز طبقه بندي و مقايسه نظام هاي سياسي گرديده ونحوه توسعه وتحول آن را نيز مشخص مي‎نمايد. (لوسين پاي، 1370، ص47-37)
((آلموند)) و ((وربا)) در اثر مشترک خودتحت عنوان ((فرهنگ مدني)) درباره انتخاب رهيافت فرهنگ سياسي مي گويند: ((اصطلاح فرهنگ سياسي را به اين دليل انتخاب کرده ايم که ما راقادر مي سازد از چارچوب هاي نظري ومفهومي ورويکردها و رهيافت هاي انسان شناسي، جامعه شناسي وروانشناختي استفاده کنيم. (Gabriel Almond and Sydney verba1980’p82)
((ماکس وبر)) جامعه شناس آلماني معتقد است که اعمال سياسي توسط عده کمي تعيين مي شود که بدين ترتيب خط مشي آنها سايرين حياتي قلمداد گرديده وموثر است (پيشه ور، 1376، ص71-70) به هر ترتيب، اگر بتوان فهميد که چه کسي بيشترين اطلاعات را دريافت کرده ونظريات چه کسي از اهميت اجتماعي وميزان تاثيرگذاري بيشتري برخوردار است، آنگاه مي توان ارزيابي نمود که چه کسي درجايگاه نخبگان قرار گرفته ويا قادر به تشخيص نخبگان مي باشد. (دي. 1 استريکلند، الويدوآرجانستون، 1380ص 111-110)
((پيروزمجتهدزاده)) براين اعتقاداست که بي ترديد، هويت يک ملت موضوعي درقلمروجغرافياي سياسي است و نيز مربوط به چگونگي پيدايش وبقاي يک ملت وبخش پراهميتي ازموجوديت، روحاني بشر تلقي مي گردد، لذا احساس تعلق داشتن ايرانيان به يک محيط جغرافيايي ويژه ونياز به شناخته شدن با ويژگي ها وارکان آن محيط جغرافيايي ويژه در زمره مسائل هويت ملي ايران مي باشد. (مجتهد زاده، 1377، ص125)
دکترحافظ نياابتدا هجمه غير منصفانه به ژئوپليتيک سنتي را مورد نقد قرار داده و کاربران آن را شايسته نقد دانسته است نه خود ژئوپليتيک سنتي را. در واقع از منظر و ديدگاه دکتر حافظ‌نيا، نمي‌توان به‌خاطر سوءاستفاده کاربران از دانش يک رشته علمي از جمله ژئوپليتيک، آن رشته را مقصر دانست و به‌آن حمله‌ور شد. بلکه چنين داوري بايد در ارتباط با کاربران و جهان‌بيني و ايدئولوژي آن‌ها صورت پذيرد نه نظام و رشته علمي مربوطه. از ديدگاه دکتر حافظ‌نيا، بايد ترتيبي داده شود که دانش ژئوپليتيکي در هر مقياسي مورد سوء استفاده بازيگران سياسي قرار نگيرد. بلکه برعکس، اين دانش در خدمت انسان‌ها، ملت‌ها و جوامع بشري قرار گرفته و بازيگران سياسي نيز آن‌را در همين راستا به‌کار گيرند.
در اين‌نظريه، دکتر‌حافظ‌نيا به ژئوپليتيک به عنوان علمي در‌خدمت بشريت نگاه کرده و مي‌نويسد: …….. در ژئوپليتيک انسان‌گرا، فلسفه حکومت، مردم و شهروندان هستند، نه شهروندان فلسفه حکومت. در ادامه، ابتدا مقدمه و سپس اصل نظريه دکتر ‌حافظ‌نيا تحت ‌عنوان “ژئوپليتيک انسان‌گرا” عينا آورده مي‌شود.
به‌دليل وجود برخي از “نظريه‌هاي استنباطي يا به ادعاي بعضي صاحب‌نظران، “معماري شده” که بر تبيين رابطه فضا و قدرت” در راستاي کنترل و سلطه بر جهان توسط قدرت‌هاي بزرگ تاکيد داشتند، ژئوپليتيک متهم گرديد که رفتار سلطه‌طلبي قدرت‌ها را توجيه نموده، به توسعه منازعه کمک کرده و اساسا دانشي است که مورد استفاده و يا سوءاستفاده صاحبان قدرت قرار مي‌گيرد. به همين دليل شايد ژئوپليتيک را داراي ماهيتي کاربردي دانسته که دانش آن در راستاي اهداف سياسي قدرت‌ها و حکومت‌ها مورد بهره‌برداري قرار مي‌گيرد. برخي نيز پا فراتر گذاشته و ژئوپليتيک را در بروز جنگ‌هاي جهاني اول و دوم مقصر دانسته و آن‌را سرزنش مي‌کنند. بنابراين ژئوپليتيک سنتي و چهره منفي آن تحت عنوان ژئوپليتيک امپرياليستي را به چالش مي‌کشند. ظهور ديدگاه‌هاي ديگر نظير “ژئوپليتيک انتقادي”، “ژئوپليتيک زيست ‌محيطي” و نيز “ضد ژئوپليتيک” توام با نگرش انتقادي را مي‌توان در همين راستا ارزيابي کرد.
نگارنده (دکتر‌حافظ ‌نيا)، ژئوپليتيک را به‌عنوان شاخه جغرافياي سياسي داراي ماهيتي علمي مي‌شناسد که همانند هر نظام علمي ديگر داراي دو وجه بنيادي و کاربردي است. وجه بنيادي ژئوپليتيک به توليد گزاره‌هاي علمي و توسعه قلمرو معرفت‌شناسي ژئوپليتيک مي‌پردازد. وجه کاربردي آن ناظر بر کاربرد معرفت علمي ژئوپليتيک در راستاي رفع نيازهاي جوامع بشري است که همانند گزاره‌ها و نظريه‌هاي معماري شده تا حد زيادي تابع جهان‌بيني، ايدئولوژي، نگرش و علائق کاربران مي‌باشد. اين امر در مورد وجه کاربردي ساير رشته‌هاي علمي نيز مصداق دارد. بنابراين مختص ژئوپليتيک نيست و نمي‌توان به‌خاطر سوءاستفاده از دانش يک رشته علمي توسط کاربران، آن رشته را مقصر دانست. بلکه چنين داوري بايد در ارتباط با کاربران و جهان‌بيني و ايدئولوژي آن‌ها صورت پذيرد نه نظام و رشته علمي مربوطه.
از اين‌رو اگر معرفت ژئوپليتيکي، توسط صاحبان قدرت مورد سوء استفاده قرار گرفته يا قرار مي‌گيرد، آن‌که بايد سرزنش شود کاربر است نه رشته ژئوپليتيک. به‌ علاوه اين‌که تمامي رشته‌هاي علمي به توليد معرفت و دانش درباره جهان مشغولند تا دانش توليدي را در خدمت نيازهاي بشر قرار دهند و حکومت‌ها و دولت‌ها به عنوان مسئول تامين نيازهاي ملت‌ها و جوامع بشري نتايج علمي رشته‌ها را به‌خدمت مي‌گيرند و از اين بابت نمي‌توان آن‌ها را سرزنش نمود. تنها زماني آن‌ها مستحق سرزنش هستند که دانش و معرفت را در راستاي خودکامگي و تضييع حقوق انسان‌ها و ملت‌ها و توليد رنج براي آن‌ها به‌کار گيرند و به معني واقعي آن‌را مورد سوءاستفاده قرار دهند.
دانش و معرفت ژئوپليتيکي همانند ساير رشته‌‌هاي علمي در ذات خود پسنديده و مفيد است و براي پاسخ‌گويي به نيازهاي بشر بايد پيشرفت نمايد. نکته حائز اهميت در اين‌جا اين است که بايد ترتيبي داده شود که دانش ژئوپليتيکي در هر مقياسي اعم از جهاني، ملي و يا محلي مورد سوء استفاده بازيگران سياسي قرار نگيرد. بلکه برعکس در خدمت انسان‌ها و ملت‌ها و جوامع بشري قرار گرفته و بازيگران سياسي نيز آن‌را در همين راستا به‌کار گيرند. بر همين اساس، نگارنده (دکتر ‌حافظ‌نيا) رويکرد جديدي را در عرصه کاربرد دانش و معرفت ژئوپليتيک توصيه و تجويز نموده و آن ‌را “ژئوپليتيک انسان‌گرا” نام مي‌گذارد و به اختصار به شرح آن مي‌پردازد:
“ژئوپليتيک انسان‌گرا” به مثابه يک مکتب فکري و يک جهان‌بيني بر اين باور است که علم و معرفت ژئوپليتيک در وجه کاربردي آن بايد براي تامين صلح و امنيت، رفاه و آسايش، توسعه پايدار و شاخص‌هاي زندگي برابر، حقوق شهروندي و عدالت فراگير عمومي و معني‌دار و احترام به شان و منزلت انسان مورد استفاده قرار گيرد و متخصصين ژئوپليتيک و جغرافياي سياسي بايد راه‌حل‌ها، توصيه‌ها، تحليل‌ها، تبيين‌ها و راهنمايي‌هاي خود را در اين راستا ارائه دهند. در “ژئوپليتيک انسان‌گرا” به انسان‌ها و شهروندان اصالت داده مي‌شود و حقوق انسان‌ها بر حقوق بازيگران سياسي، حکومت‌ها و صاحبان قدرت ارجحيت دارد.
<<ژئوپليتيک انسان‌گرا>> از جنگ، خشونت و بحران‌سازي حمايت نمي‌کند، بلکه به‌دنبال توصيه راه‌حل‌هاي بحران‌زدايي، خشونت‌زدايي، نابرابري‌زدايي و به‌طور‌کلي رنج‌زدايي از انسان‌هاست و تجويز‌کننده روابط مسالمت‌آميز بين ملت‌ها و دولت‌ها، انسان‌هاي ساکن در فضاهاي جغرافيايي و بازيگران سياسي است و از توسعه قابل تحمل و پايدار و نيز حفظ محيط‌زيست براي زندگي مطلوب و بهينه انسان‌ها حمايت مي‌کند. “ژئوپليتيک انسان‌گرا” در برابر خواست جبارانه و خودکامگي بازيگران سياسي و صاحبان قدرت که درد و رنج انسان‌ها را با هدف بقاي فرمانروايي خود سبب مي‌شوند موضع‌گيري نموده و از همکاري با آنان خودداري مي‌نمايد.
“در ژئوپليتيک انسان‌گرا، فلسفه‌حکومت، مردم‌و‌شهروندان هستند، نه شهروندان فلسفه حکومت”.
بنابراين حاکم و حکومت مولود مردم و شهروندان بوده و مردم به عنوان زيربنا، و حاکم و حکومت روبنا هستند. حکومت و حاکم به نيابت از مردم و شهروندان، خدمات مورد نياز يک زندگي بهينه را براي آنان فراهم مي‌کند، امور عمومي آن‌ها را در فضاي جغرافيايي زيستگاه آن‌ها (قلمرو کشور) اداره مي‌کند، و روابط صلح‌آميز و هم‌زيستي مسالمت‌آميز بين آن‌ها و ملت‌ها و شهروندان ساير کشورها و فضاهاي جغرافيايي برقرار مي‌کند. در مکتب “ژئوپليتيک انسان‌گرا”، نظر و خواست اکثريت مردم اصالت دارد و حکومت تسليم مردم است و همواره خود را در معرض نقد مسالمت‌آميز و آزادانه مردم قرار مي‌دهد و از طريق شکل‌دادن به ساز و کارهاي عمومي و رسمي مقبوليت خود را به‌طور دائم مورد سنجش قرار داده و در صورت سقوط آن، داوطلبانه قدرت سياسي را رها کرده و مردم را براي تصميم‌گيري آزاد مي‌گذارد و از تقابل و کاربرد روش‌هاي خشونت‌آميز، پليسي و نظامي‌گرايانه با شهروندان و مردم پرهيز مي‌نمايد. در اين مکتب، روابط حکومت و ملت و شهروندان در‌قالب ساز‌و‌کار تبادل انديشه و گفتگوي‌انتقادي و سازنده بر‌پايه خير و مصلحت شهروندان تنظيم مي‌شود و از کاربرد ساز و کارها و روش‌هاي خشونت‌آميز بر عليه يک‌ديگر پرهيز مي‌شود. به عبارتي قدرت سياسي و حاکميت به‌طور مسالمت‌آميز جابه‌جا مي‌شود نه با روش‌هاي قهر‌آميز و خشونت‌آميز.
مکتب “ژئوپليتيک انسان‌گرا” در ابتدا و ظاهرا آرمان‌گرايانه به‌نظر مي‌رسد. ليکن آرمان‌ها مي‌توانند در بستر زمان و در بطن جامعه رشد نموده و به‌صورت ارزش مشترک و خواست و اراده‌عمومي شهروندان تجلي نموده و به‌واقعيت تبديل شوند.
“ژئوپليتيک انسان‌گرا” رويکردي است آرماني و در عين حال يک نياز اساسي براي ابناء بشر در جهان امروز. رويکردي است براي نجات انسان‌هاي خسته از بحران‌ها، ناکامي‌ها، رنج‌ها، فقر و نابرابري‌ها، بي‌عدالتي‌ها، عوام‌فريبي‌ها، دروغ‌ها، ستم‌ها، و بالاخره مهار حکومت‌ها و بازيگران سياسي و صاحبان قدرت به‌وسيله شهروندان، در راستاي خلق يک زندگي مطلوب و متناسب با شان انسان‌ها. به‌عبارتي ديگر خلق جهاني که صلح، امنيت، آرامش، توسعه انسان ‌محور، رفاه، عدالت، شادابي، آزادي انتخاب براي چگونه زيستن، کمال‌يابي و نوع‌دوستي از مشخصه‌هاي آن است.
به اعتقاد ((ميشل فوکو)) آنچه به تاريخ معنا ومفهوم واقعي ميبخشد نه تکرار حوادث وکسب تجربيات مکرر بلکه معمولا وقايع اتفاقيه خاص ومنحصر به فردي است که به منزله نقطه عطف و کانون توجه فرهنگ سياسي نخبگان محسوب شده وخبر از پايان و آغازي ديگر ميدهد.
ميشل فوکو درمباحث خود تحت عنوان ديرينه شناسي (Genealogy) و تبارشناسي (Archealog) به اين مسائل مي پردازد.
1-6) اهداف تحقيق
1- مطالعه و تحليل تاثيرنقش گفتمان نخبگان سياسي بر جغرافياي سياسي ايران
2- بررسي ابعادنقش پذيري نخبگان ارشد ايران و بخصوص درجمهوري اسلامي درفضاي جغرافياي سياسي ايران
3- مطالعه چگونگي فعال تروشکوفا شدن نظريه پردازي ملي و بومي نخبگان سياسي اجرائي و دانشگاهي ايران در عرصه هاي مختلف جغرافياي سياسي ايران و حتي جهان.
1-7) ضرورت تحقيق
ما تحقيقا براين باور است که هر چندگفتمان نخبگان نظام جمهوري اسلامي ايران از آغاز تا کنون به طورنسبي قادر شده است که برخي چالش هاي ملي وبحران هاي هويتي در عرصه جغرافياي سياسي ايران را بادرايت پشت سر گذارد، وانگهي براي استمرار بخشيدن به ارکان حاکميت وهمچنين به منظور محقق نمودن شعارهاي ايدئولوژيک ونيل به مصالح ملي ومنافع استراتژيک، نخبگان سياسي ايران معاصرالزاما بايستي به تحول افقي وگردش عمودي نخبگان به طور رسمي باور داشته باشند و زماني که معيارهاي خارجي با شرايط داخلي منطبق نبوده ويا ديگر در دسترس نمي باشند و محدوديت ها موجود پاسخگوي مسائل جديددر پيشروي جغرافياي سياسي ايران نباشند، آنگاه بايد به ضرورت تحول گزاره هاي گفتماني فرهنگ سياسي نخبگان اذعان داشته باشيم تا بتوانند همچون گذشته نخبگان سياسي در جغرافياي سياسي ايران نقش بسزايي را اعمال نمايند.
1-7-1) انگيزه تحقيق
انگيزه محقق از انتخاب موضوع پايان نامه مورد نظر، تحليل نقش گفتمان نخبگان سياسي در جغرافياي سياسي ايران وبسط آن به ايجاد فضاي مناسب جهت توليد گفتمانهاي مختلف در فضاي دانشگاهي و علمي جهت ارتقاي و تحول جغرافياي سياسي ايران در سطح بين المللي بوده است.
1-8) روش پژوهش
شناخت روش ها و مراحل تحقيق از عوامل اساسي در جهت رسيدن به اهداف مي باشد لذا مراحل و روش هاي تحقيق به شرح ذيل مي باشد. اين پژوهش از نوع مطالعات توصيفي، تحليلي مي باشد و به روش كتابخانه اي انجام مي پذيرد. اطلاعات اسنادي و كتابخانه اي از طريق مراجعه به كتب، مجلات علمي و پژوهشي، مقالات و سايت هاي اينترنتي گردآوري شده است.
مطالعات كتابخانه اي، بعنوان محور اصلي و اساسي در زمينه دسترسي به اطلاعات و منابع مورد نظر قرار گرفته است و سعي گرديده با فيش برداري از منابع مختلف و تاكيد بر منابع مهم كتابخانه اي زمينه قوام يابي اطلاعات تحقيق بيشتر گردد. اطلاعات به دست آمده بعد از طبقه بندي، مورد مطالعه و تجزيه و تحليل قرار گرفته و در اين رابطه از جداول و نقشه هاي مربوط به موضوع نيز استفاده گرديده است.
1-8-1) روش وابزارگردآوري داده ها
در تدوين پيشينه موضوع و مباحث نظري تحقيق، جمع آوري اطلاعات به صورت كتابخانه اي و بررسي اسنادي بوده كه با مطالعه مي باشد. كمبود منابع پيرامون موضوع فوق از ديگر موانع پيش روي تحقيق تلقي مي گردد. هزينه هاي مالي را نيز بايد همواره به عنوان يك از محدوديت هاي اساسي در فعاليت هاي پژوهشي به شمار آورد.
1-8-2) محدوده موردمطالعه
ميتوان گفت طي تاريخ وبخصوص سال هاي 1357 تا هم اکنون تحول در گفتمان سياسي نخبگان جمهوري اسلامي ايران موجب تحول در رويکرد جغرافياي سياسي گرديده است. طي سال هاي 68-1357 ايدئولوژي انقلاب اسلامي برتحکيم وتداوم هويت سرزميني ايران نقش موثري داشته وپس از مقطع زماني فوق به تدريج وبه طور نسبي از اهميت آن کاسته شده است، يا68-1357 مشارکت توده اي وبسيج سياسي برتحکيم وتداون ناسيوناليزم ايراني تاثير داشته ولي پس از مقطع زماني فوق، به تدريج از اهميت آن کاسته شده است.
1-9) تعريف مفاهيم
1-9-1) جغرافياي سياسي
اصطلاح جغرافياي سياسي اولين بار توسط فردريک راتزل در سال 1897 بکار گرفته شد و آن عبارت است از مطالعه اثرگذاري عوامل جغرافيايي در تصميم گيري هاي سياسي صاحبان قدرت (مجتهدزاده، 1381، ص، 20 ). جغرافياي سياسي به مطالعه ادعاها و منازعات انساني درباره استفاده، شراکت، مالکيت زمين و منابع آن مي پردازد. اين منازعات، در سطوح بسيار متفاوتي به وقوع مي پيوندد. ازجمله ممکن است شامل همسايگاني شود که بر سر جايگزيني صحيح تيرهاي نگهدارنده نرده باغ با هم مشاجره مي کنند و يا ممکن است اين مشاجرات شامل ادعا هاي ارضي ميان رقبا رقيب و يا گروههايي از مليتهاي مختلف که در يک سرزمين زندگي مي کنند، بروز کند و يا امکان دارد ميان کشورهاي همسايه به وقوع بپيوندد و يابه صورت رقابتهايي بر سر نفوذ جهاني ميان بلوک هاي بزرگ قدرت رخ دهد (موير، 1379، ص 10-9)
1-9-2) نخبگان سياسي
مي توان نخبه سياسي را چنين تعريف كرد: “نخبه سياسي” به شخصي اطلاق مي شود كه پديده هاي سياسي را در دو سطح داخلي و بين المللي بررسي كند با نگاه آينده نگرانه، حوادث سياسي را پيش بيني و در بالاترين سطح مورد نظر، راهكاري جهت مديريت هوشمندانه وقايع به منظور ارتقاي زندگي بشري ارائه دهد.
نخبگان سياسي همان صاحبان قدرت در يک جامعه سياسي هستند. اين قدرتمندان شامل رهبري و آن ترکيب بندي هاي اجتماعي مي باشند که طي يک دوره مشخص رهبران نوعا از دل آنها بر مي خيزند و در برابر آنها جوابگو هستند.
در يک تعريف ساده نخبگان سياسي کساني هستند که بيشترين دسترسي و کنترل را بر ارزش هاي سياسي دارند.
1-9-3) حکومت
حکومت، اجتماعي سازمان يافته است که تحت يک نظام سياسي متحد با نام دولت کار مي‎کند1995حکومت ممکن است تمام قدرت و حاکميت را در دست داشته باشد، ولي عنوان حکومت براي نام بردن ازنظام سياسي ايالت هايي که تحت يک اتحاديه دور هم جمع شده اند نيز به کار مي رود. (1940-1944 Concise Oxford)
. حکومت هم چنين مي تواند اشاره اي باشد به بخش سکولار دولت که آن ها را از کليسا و نهاد هاي مدني جدا مي سازد (جامعه مدني ). (Barrow 1993: pp. 10)
1-9-4) ايران
تاريخ ايران به معني سرزمين آريائيها با مهاجرت گروهي از اقوام آريائي به داخل فلات ايران آغاز مي شود. در متون زردشتي، از سرزمين کهن ايرانيان با نام ايران ويج ياد شده است. (دايره المعارف بزرگ اسلامي، 1380، 523 ). ايران سرزميني نسبتاً مرتفع که بخش عمده اي از فلات ايران را در بر مي گيرد در قاره آسيا و در جنوب غربي اين قاره قرار دارد. ايران کنوني داراي شکل شبه لوزي است که از دامنه آرارات در شمال غربي تا بندر گواتر در جنوب شرقي امتداد دارد. مساحت ايران 1,648,195 کيلومتر مربع مي باشد. (همان، 499)
1-10) محدوديت هاي تحقيق
يكي از محدوديت هاي پژوهش مورد نظر كمبود فرصت و زمان بحث و بررسي به صورت جامع در زمينه موضوع مورد مطالعه مي باشد. كمبود منابع پيرامون موضوع فوق از ديگر موانع پيش روي تحقيق تلقي مي‎گردد. هزينه هاي مالي را نيز بايد همواره به عنوان يكي از محدوديت هاي اساسي در فعاليت هاي پژوهشي به شمار آورد.
2-1) مقدمه
ازآنجائي که پژوهش حاضر تاثير نقش گفتمان سياسي بر جغرافياي سياسي ايران را به تحليل مي کشاند در اين فصل مباني نظري وتئوري هاي موجود حول محور موضوع مورد بحث، آورده مي شود. نظريه ها در پي کشف حقيقت وقراردادن آن در حيطه عمل وتجربه است تا بتوان صحت وسقم آن را مشخص نمود، چرا که نظروعمل مکمل يکديگرند. هرچند برخي تعاريف بر نظري يا عملي بودن صرف آن تاکيد دارند، امروزه چه درعلوم رياضي وچه در علوم انساني ثابت شده که بين نظريه وعمل کردن تحت تاثير فعاليت ذهن پيوستگي وجوددارد، وسازماندهي آن به صورت فکر وفعاليت صورت يک امرنظري را پيدا مي کند، واين خود ضرورت ارتباط با آن عمل مواجه سازد. نظريه هميشه کمي ناراست و انطباق آنبا واقعيت حتمي نيست. (پاپلي يزدي وابراهيمي، 1387، 12) در اين گفتار ابتداءتعريف نخبگان سياسي وانواع تعاريف مختلف آورده مي شود. سپس بحث هايي در ارتباط با حکومت، ملت، هويت ملي، نخبگان سياسي در انواع حکومت هاونحوه تاثيرگذاري در حکومت هاي مختلف و. . مطرح خواهد شد. در ادامه موضوع اصلي پژوهش با رويکردي به جغرافياي سياسي وموضوعات وديدگاه هاي موجود بحث خواهدشد.
2-2) تعاريف نخبه
مي توان نخبه سياسي را چنين تعريف كرد: “نخبه سياسي” به شخصي اطلاق مي شود كه پديده هاي سياسي را در دو سطح داخلي و بين المللي بررسي كند با نگاه آينده نگرانه، حوادث سياسي را پيش بيني و در بالاترين سطح مورد نظر، راهكاري جهت مديريت هوشمندانه وقايع به منظور ارتقاي زندگي بشري ارائه دهد.
در چنين راهبردي، نخبه سياسي بايد المان هاي تاريخي، جغرافيايي، فرهنگي، زباني و اجتماعي ايران رابشناسدوبدانيددولت- ملتي مانندايران چه مشخصات داخلي، منطقه اي و جهاني دارند.
اينكه توانايي و امكانات ايران براي توسعه داخلي و نقش آفريني درسطح منطقه و جهان تا چه حد است با شناخت دقيق از موجوديت ملت ايران؛ نخبه، علم سياست مي تواند برنامه و چشم اندازي واقع گرايانه جهت پايداري همراه با قوت و قدرت ايران ارائه دهد.
براين اساس در حوزه حكومت بررسي نظام سياسي ايران و شناخت دقيق حاكميت موردنظر است. فهميدن ارتباط ديني، تاريخي و اجتماعي حاكميت با ملت ايران و شناختن منابع واقعي قدرت ما را به تحليل مناسبتري هدايت مي كند. آنچه در مورد قدرت مدنظر است درك درست مولفه هاي قدرت در دنياي جديد براساس منابع طبيعي و انساني آن است. درنظر داشتن قدرت سخت و گذر از آن به سوي قدرت نرم، توجه به علم، فناوري، آگاهي علمي و قدرت ابزار سازي كليدي ترين موضوعات مورد طرح براي دانش پژوهان سياست در حوزه قدرت هستند و پرواضح است تعليم نخبگان سياسي منطبق بر ويژگيهاي فوق بايد توسط نخبگان متعهد صورت پذيرد. (محمود عباس‌زاده مشكيني1388، 30)
2-3) تعريف نخبه از نظر پاره تو
پاره تو: نخبه کسي است که در جامعه داراي شهرت است:
-نخبه کسي است که در جامعه از نظر موقعيت اجتماعي اقتصادي سياسي و فرهنگي بهترين محسوب شود.
به باور پاره تو ما در بين مردم دو قشر ميبينيم:
1-قشر پايين يعني طبقه خارج از برگزيدگان
2-قشر بالا يا قشر برگزيدگان که خود به دو دسته تقسيم مي شوند
الف: برگزيدگان حکومتيب: برگذيدگان غير حکومتي
نخبگان سياسي همان صاحبان قدرت در يک جامعه سياسي هستند. اين قدرتمندان شامل رهبري و آن ترکيب بندي هاي اجتماعي مي باشند که طي يک دوره مشخص رهبران نوعا از دل آنها بر مي خيزند و در برابر آنها جوابگو هستند.
در يک تعريف ساده نخبگان سياسي کساني هستند که بيشترين دسترسي و کنترل را بر ارزش هاي سياسي دارند.
2-4) نظريات نخبه گرايي
نظريه پردازان نخبگانآثار اصليرويکردالف: موسکاطبقه حاکمسازمانيميشلزاحزاب سياسيسازمانيب: پاره توذهن و جامعهروانشناختيج: جيمز برنهامانقلاب مديريتاقتصاديد: سي رايت ميلزنخبگان قدرتنهادي
2-5) مفهوم نخبه پروري سياسي
ويلفردوپارتو، از صاحب نظران علوم سياسي غرب طبقه نخبه



قیمت: تومان


پاسخ دهید