پايان‌نامه كارشناسي ارشد
رشته مديريت اجرايي
عنوان:
بكارگيري سيستم “هزينه يابي بر مبناي فعاليت” در صنعت كشتي سازي
مطالعه موردي :ساخت لندينگ كرافت در شركت كشتي سازي صدرا اميد چابهار
استاد راهنما:
پرويز بختياري(عضو هيئت علمي )
استاد مشاور:
دكتر علي رحماني
دانشجو:
مهران امامداد
اسفند 1386
به نام خدا
رسـاله كـارشناسي ارشـد
عنوان: بكارگيري سيستم “هزينه يابي بر مبناي فعاليت” در صنعت كشتي سازي
مطالعه موردي: ساخت لندينگ كرافت در شركت كشتي سازي صدرا اميد چابهار
دانشجو: مهران امامداد
كميته ممتحنين:
استاد راهنما:پرويز بختياري امضاء
استاد مشاور:دكتر علي رحماني امضاء

تاريخ:
فهرست مطالب
1فصل اول‌ن
1-1مقدمه‌ن
1-2موضوع و اهداف تحقيق‌ع
1-3روش تحقيق‌ف
1-3-1اهميت تحقيق:‌ر
1-4محدوديت‌هاي تحقيق‌ت
1-5برنامه زمان‌بندي انجام تحقيق‌ث
1-6تعريف واژه‌هاي کليدي‌ذ
1-7خلاصه ساير فصل‌ها‌ظ
1-7-1فصل دوم‌ظ
1-7-2فصل سوم‌ظ
1-7-3فصل چهارم‌أ‌أ
1-7-4فصل پنجم‌أ‌أ
1-7-5فصل ششم‌أ‌أ
2فصل دوم1
2-1مقدمه1
2-2پيشينه تحقيقات و بکارگيري هزينه‌يابي بر مبناي فعاليت (ABC)1
2-3پيشينه موضوع در کارخانه کشتي‌سازي صدرا چابهار8
3فصل سوم9
3-1مقدمه9
3-2سازمان‌هاي در سطح جهاني13
3-2-1خصوصيات سازمان‌هاي در سطح کلاس جهاني19
3-2-2روش‌هاي پيشرفته محاسبه ارزش افزوده22
3-3حسابداري مديريت 126
3-4تعاريف مختلف از هزينه30
3-5کاربرد اطلاعات مربوط به هزينه31
3-6مفاهيم نظري گزارشگري مالي32
3-7مفاهيم، اصطلاحات و طبقه بندي هزينهها:39
3-7-1موضوع هزينه39
3-7-2انباشت و انتساب هزينهها40
3-8طبقهبندي هزينهها براساس کارکرد مديريتي آنها:43
3-8-11- هزينههاي توليدي43
3-8-22- هزينه غيرتوليدي43
3-9طبقهبندي هزينهها براساس زمانبندي وضع نمودن آنها از درآمدها46
3-10طبقه‌بندي هزينه‌ها براساس مربوط بودن آن‌ها در فرآيند کنترل و تصميم‌گيري47
3-10-1هزينههاي قابل کنترل و غيرقابل کنترل47
3-10-2هزينههاي استاندارد47
3-10-3هزينههاي تفاضلي47
3-10-3-1هزينههاي ريخته (اقلام از دست رفته)48
3-10-3-2هزينههاي فرصت از دست رفته48
3-10-4هزينههاي نا مربوط و هزينه هاي مربوط48
3-11طبقهبندي هزينهها براساس رفتار آنها در مقابل تغيير در حجم فعاليت48
3-12سيستم‌هاي هزينه‌يابي سنتي و نارسائي‌هاي آن51
3-13سيستم هزينه‌يابي بر مبناي فعاليت (ABC)54
3-13-1مقدمه و دلايل پيدايش نظريات54
3-13-2مکانيزم اجرائي سيستم ABC و بررسي ديدگاه‌هاي اين سيستم56
3-13-2-1مدل اوليه سيستم ABC59
3-13-2-2مدل دوبعدي سيستم ABC60
3.13.2.2.1ديدگاه تخصيص هزينه در مدل ABC61
3.13.2.2.2ديدگاه فرآيندي مدل ABC63
3-13-3اجزاء تشکيل دهنده مدل ABC65
3-13-3-1روش تخصيص هزينه66
3.13.3.1.1مكانيزم عملكرد عناصر سيستم ABC در ديدگاه تخصيص هزينه72
3-13-3-2ديدگاه فرآيندي مدل ABC74
3-13-4سلسله مراتب هزينه‌ها و فعاليت‌ها در سيستم ABC78
3-13-5روش‌هاي استفاده بهينه از اطلاعات سيستم ABC81
3-13-5-1واضح كردن اطلاعات كليدي سازماني81
3.13.5.1.1تهيه اطلاعات براي ارزيابي فعاليت‌ها82
3.13.5.1.2سطح فعاليت82
3.13.5.1.3نوع فعاليت83
3.13.5.1.4رفتار هزينه84
3-13-5-2مديريت و اداره كردن اطلاعات85
3.13.5.2.1فعاليت‌هاي سطح جزئي85
3.13.5.2.2فعاليت‌هاي سطح متوسط86
3.13.5.2.3فعاليت‌هاي سطح كلان (ماكرو)86
3.13.5.2.4فعاليت‌هاي سطح هدف86
3-13-6استفاده از اطلاعات سيستم ABC جهت بهبود سازماني88
3-13-6-1مديريت بر مبناي فعاليت (ABM)90
3.13.6.1.1تجزيه و تحليل فعاليت91
3.13.6.1.2شناسايي محرك‌هاي هزينه93
3.13.6.1.3تعيين مسائل مهم سازماني94
3.13.6.1.4راه‌هاي كاهش هزينه‌ها با تأكيد بر فعاليت‌هاي سازماني95
3-13-6-2تجزيه و تحليل استراتژيك97
3.13.6.2.1قيمت‌گذاري محصولات97
3.13.6.2.2تجزيه و تحليل ارزش افزوده98
3.13.6.2.3استراتژي توليد محصولات98
3-13-6-3تجزيه و تحليل ارزش99
3-13-6-4بودجه‌بندي بر مبناي فعاليت100
3-13-6-5هزينه‌يابي هدفي101
3-13-6-6زنجيره ارزش102
3-13-7مراحل اجراي سيستم ABC در سازمان104
3-13-7-1توجيه مديريت نسبت به تغيير سيستم فعلي و به كارگيري سيستم ABC104
3-13-7-2برنامه‌ريزي جهت اجرا سيستم ABC109
3-13-7-3جمع‌آوري اطلاعات112
3.13.7.3.1روش‌هاي جمع‌آوري اطلاعات113
3-13-7-4طراحي مدل114
3.13.7.4.1تعريف و تشخيص فعاليت‌ها115
3.13.7.4.2ساختاردهي مجدد به دفاتر كل117
3.13.7.4.3ايجاد مراكز فعاليت119
3.13.7.4.4شناسايي محركت منابع121
3.13.7.4.5تعيين خصوصيات فعاليت‌ها122
3.13.7.4.6انتخاب محرك فعاليت123
3-14ABC چگونه در سازمانها استفاده ميشود124
گروههاي مسئول جهت راهاندازي سيستم ABC در سازمانها با توجه اندازه آن‌ها:134
گروههاي مسئول جهت راهاندازي سيستم ABC در سازمانها، با توجه به نوع صنعت:135
خروجيهاي عمده بدست آمده از استفاده از سيستم ABC:136
خروجي عمده استفاده از سيستم ABC با توجه به اندازه شرکت:137
خروجي عمده استفاده از سيستم ABC با توجه به نوع صنعت:138
قابليت اتکا بر سيستم ABC براي تصميم سازي:139
هزينه يابي بر مبناي فعاليت و انواع استراتژيهاي کسب وکار:142
3-15استراتژيهاي يكپارچگي145
3-16استراتژيهاي متمرکز148
3-16-1استراتژي رسوخ در بازار148
3-16-2استراتژي توسعه بازار149
3-16-3استراتژي توسعه محصول150
3-17استراتژي هاي تنوع151
3-17-1استراتژي تنوع گرايي همگون151
3-17-2استراتژي تنوع گرايي غير همگون151
3-17-3استراتژي تنوع گرايي افقي152
3-18استراتژي هاي تدافعي153
3-18-1استراتژي مشارکت153
3-18-2استراتژي کاهش153
3-18-3استراتژي واگذاري153
3-18-4استراتژي انحلال154
3-19استراتژي هاي عمومي مايکل پورتر155
3-20زنجيره ارزش و سيستم ABC :157
3-21الگوي 5 نيروي رقابتي مايكل پورتر(Michael E. Porte) و سيستم ABC :158
3-21-1الزامات قانوني و سيستم ABC:160
3-21-2هزينه يابي در پروژه ها وسيستم ABC :165
هزينه يابي کيفيت و سيستم ABC167
3-21-2-1ساختار هزينه هاي کيفيت168
3-21-3اصول اخلاقي درسازمانها و سيستم ABC:170
3-21-4الگو سازي از بهترين يا Bench marking ) BM ) وسيستم ABC:170
4بررسي صنعت كشتي‌سازي174
4-1بازار جهاني کشتي:181
4-2بازار جهاني ساخت كشتي‌هاي اقيانوس‌پيما183
4-3بازار حمل و نقل دريايي188
4-3-1موقعيت نسبي کشورها در بازار ساخت کشتي189
4-3-2نفتکش ها189
4-3-3فله برها191
4-3-4کانتينربرها192
4-3-5کشتي‌هاي LNG193
4-4تحولات جهاني قيمت ساخت کشتي (Price Developments)194
4-5واکنشهاي جهاني به تحولات بازار ساخت کشتي (Responses to Market Developments)195
4-5-1اروپا196
4-5-2کره جنوبي197
4-5-3ژاپن197
4-5-4چين198
4-6عوامل مؤثر بر عرضه و تقاضاي صنعت کشتي سازي198
4-6-1جايگزيني ناوگان فرسوده200
4-6-2تقاضا براي افزايش ظرفيت201
4-6-3تقاضا براي کشتي در کوتاه مدت201
4-7عوامل اثرگذار در بازار جهاني عرضه202
4-8بررسي بازار ايران204
4-8-1بررسي بازار صادرات حمل محمولات فله، عمومي و کانتينر206
4-8-1-1بررسي بازار صادراتي حمل محمولات فله206
4-8-1-2بررسي بازار صادراتي حمل محمولات عمومي207
4-8-1-3بررسي بازار صادرات حمل محمولات کانتينري207
4-8-1-4بررسي بازار واردات حمل محمولات فله، عمومي و کانتينري208
4-8-1-5بررسي بازار واردات حمل محمولات فله208
4-8-1-6بررسي بازار واردات حمل محمولات عمومي208
4-8-1-7بررسي بازار واردات حمل محمولات کانتينري208
4-8-2برآورد واردات و صادرات محمولات فله و شناورهاي موردنياز جهت حمل209
4-8-2-1واردات و صادرات مواد فله209
4-8-2-2ناوگان فله بر کشور در حال و آينده209
4-8-2-3ناوگان آينده فله برها210
4-8-3برآورد واردات و صادرات کالاهاي کانتينري و شناورهاي موردنياز براي حمل210
4-8-3-1واردات و صادرات کالاهاي کانتينري210
4-8-3-2ناوگان کانتينربر کشور در حال و آينده211
4-9برآورد ميزان كشتي‌هاي موردنياز ناوگان دريايي كشور212
4-10جايگزيني شناورهاي كوچك و سنتي (لنج )215
4-11مشخصات کلي لنج‌هاي موجود در کشور216
4-11-1انواع لنجها216
4-12بررسي عوامل مؤثر بر ساخت و تعمير شناورهاي سنتي :217
4-12-1مسائل اقتصادي لنج217
4-12-2مسائل اجتماعي و فرهنگي218
4-12-2-1تکنولوژي218
4-12-2-2نيروي انساني219
4-12-2-3انعطاف پذيري219
4-12-2-4حفظ محيط زيست219
4-12-2-5عمر شناور221
4-12-2-6رعايت قوانين221
4-12-2-7طراحي222
4-12-2-8ابزار ساخت222
4-12-2-9تجهيزات و ماشين آلات222
4-13تحليل آماري پراکندگي لنج‌ها در بنادر ايران223
4-13-1كشتي هاي صيادي223
4-13-2طرح جايگزيني شناورهاي سنتي224
4-13-3ظرفيت و استعداد‌هاي مجتمع‌هاي كشتي سازي داخل كشور و منطقه خليج فارس225
4-14محصولات توليدي مورد نظر226
4-15تعميرات و نگهداري229
4-15-1مكان تعمير شناور230
4-15-2هزينه تعمير شناور230
4-15-3استفاده از وام و تسهيلات230
4-15-4تشابه لنج‌ها و شناورهاي جديد با شناورهاي سنتي230
4-15-5- تسهيلات صندوق ذخيره ارزي234
4-16بازار ساخت شناورهاي فلزي ( جايگزيني با لنج‌هاي چوبي )237
4-17ساير ضرورتهاي منتج به جايگزيني شناورهاي موجود241
4-18مزيتهاي كيفي نوسازي ناوگان براي بهره‌برداران لنج‌ها242
4-19شرايط بالفعل بازار ساخت شناورهاي فلزي كوچك و متوسط246
4-20مزيت مالي و اقتصادي جايگزيني لنجها (براي صاحبان شناور)247
4-21ارائه اطلاعات کلي در خصوص شرکت كشتي‌سازي صدرا چابهار250
4-22بررسي فرآيندهاي توليد و ساخت کشتي لندينگ کرافت254
4-22-1لندينگ كرافت(landing craft ) چيست ؟254
4-232- شرح فرآيندهاي ساخت كشتي254
4-23-1معرفي فرآيندهاي اصلي كشتي‌سازي254
4-23-2معرفي بخش‌هاي موجود در سايت كشتي‌سازي255
4-23-2-1بخش بازاريابي و قراردادها255
4-23-2-2بخش طراحي ومهندسي256
4-23-2-3بخش فعاليت‌هاي داخل محوطه كارگاه‌ها (Indoor)256
4-23-3- روش ساخت:257
4-23-3-1بخش مربوط فعاليت‌هاي خارج از محوطه كارگاه‌ها (روي پاركينگ‌ها) (Outdoor)268
4-23-3-2بخش نصب تجهيزات كشتي در خارج از محوطه كارگاه‌ها270
4-24منابع و مآخذ280
5فصل پنجم284
5-1مروري بر سيستم فعلي محاسبه بهاي تمام شده:284
5-2توجيه مديريت نسبت به تغيير سيستم فعلي و تشريح مزاياي حاصل از بهکارگيري سيستم ABC286
5-3جمعآوري اطلاعات مورد نياز287
5-4طراحي و ارائه سيستم هزينهيابي بر مبناي فعاليت (ABC)287
5-5تعريف منشاء منابع291
5-6ايجاد مراکز فعاليت293
5-7ساختار دهي مجدد به دفاتر کل حسابداري293
5-8انتخاب محرک هزينه294
5-8-1روش منطقي294
5-8-2روش علّي295
5-8-3روش درصد هزينهها295
5-8-4روش منافع دريافت شده295
5-8-5روش تجزيه و تحليل سلسله مراتبي (AHP)295
5-9روشهاي تخصيص هزينههاي دواير خدماتي300
5-9-1روش مستقيم300
5-9-2روش تخصيص يکطرفه300
5-9-3روش استفاده از معادلات همزمان (دوطرفه)301
5-9-4چگونگي تخصيص هزينههاي مراکز فعاليت302
5-10محاسبه بهاي تمام شده به روش ABC303
5-11تجزيه و تحليل نتايج بدست آمده از مطالعه انجام شده368
5-11-1تفاوت قابل ملاحظه در بهاي تمام شده شناورها368
5-11-2کاهش قابل ملاحظه زينههاي عمومي و اداري و تشکيلاتي378
5-11-3فرآيندهاي متفاوت انجام فعاليتها، هزينههاي متفاوتي را دربر خواهد داشت سه فروند از لندينگ کرافتهاي مورد بررسي در اين مطالعه از يک نوع ميباشند (لندينگهاي 101 و 102 و 103)379
5-11-4هزينهها در مراکز فعاليت از يکديگر تأثير ميپذيرند.380
5-11-5استفاده از روش ABC براي برون سپاري کارهاي شرکت381
5-11-6تأثير استفاده از سيستم ABC به روي رفتار سازماني382
6فصل ششم384
6-1خلاصه روند انجام مطالعه و کارهاي انجام پذيرفته384
6-2نتايج بدست آمده از انجام موضوع386
6-3پيشنهادات388
6-3-1پيشنهاداتي براي مديريت شرکت388
6-3-2پيشنهاداتي براي تحقيقات آتي مرتبط با موضوع389
1 فصل اول
كليات تحقيق
1-1 مقدمه
ضرورت جهاني شدن بنگاه‌‌ها و جوامع واقعيتي پذيرفته شده و غيرقابل انکار است. در محيط تجارت کنوني بيش از هر دوره و زمان گذشته، تنها چيزي که ثابت مانده است همان پديده تغييرات است. تغييرات سريع و عظيم دو دهه اخير در تکنولوژي و افزايش نقش تکنولوژي اطلاعات و سيستم‌هاي کامپيوتري در اداره سازمان‌ها، نحوه مديريت و رهبري سازمان‌ها را دگرگون نموده است و مديريت و اداره کردن بنگاه‌هاي اقتصادي به روش‌هاي گذشته تقريباً غيرممکن شده است. امروزه يکي از مسائل و چالش‌هاي مديران بنگاه‌هاي اقتصادي افزايش بهره‌وري و دستيابي به مزيت رقابتي به منظور ماندگاري پايدار در عرصه کسب و کار مي‌باشد.
براي حصول اطمينان در احراز قابليت رقابت و داشتن مزيت رقابتي پايدار در فضاي کسب و کار و ايجاد يک بستر مناسب سازماني، توسل به شعار و لفاظي نمي‌تواند کارساز باشد. مديريت و فرآيندهاي مرتبط با آن در تداوم فعاليت و ماندگاري بنگاه‌هاي اقتصادي در محيط رقابتي کسب و کار نقش پراهميتي ايفاد مي‌‌كند.
همزمان با رشد و توسعه تکنولوژي پيشرفته و پيچيدگي روزافزون فعاليت‌ها، درک اين پيچيدگي‌‌ها و استفاده از اين موقعيت براي سازمان‌ها اهميت زيادي دارد. در چنين شرايطي مديران با داشتن يک بينش وسيع و اتخاذ استراتژي‌هاي مناسب، تدابير و مقدمات مورد نياز را جهت استفاده از اين فرصت‌‌ها فراهم کنند. علاوه بر رشد و تغيير سريع تکنولوژي، فضاي تجاري کاملاً رقابتي که کيفيت بالا، خدمات عالي و قيمت‌هاي فروش معقول و پايين را طلب مي‌‌كند، اهميت مضاعفي در درک فرصت‌‌ها و بکارگيري روش‌هاي مناسب براي استفاده از اين موقعيت‌‌ها فراهم مي‌‌كند. در اين ميان بي شک حيات و بقاء سازمان‌ها مستلزم طراحي و بکارگيري سيستم‌هاي مناسب جهت مواجه شدن با اين شرايط است. امروزه سازمان‌ها براي اين‌كه بتوانند خود را با اين تغييرات سريع تطبيق دهند، ويژگي‌هاي زيادي بايد داشته باشند. مجموع اين ويژگي‌ها در خصوصيات سازمان‌هاي در سطح جهاني لحاظ شده است. اين ديدگاه بر سه پايه اساسي قرار دارد که عبارتند از:
1) سيستم توليد به‌موقع
2) کنترل کيفيت جامع
3) روش‌هاي محاسبه ارزش افزوده
يکي از اين ويژگي‌هاي مهم و اساسي، که بدون شک ساز و کارهاي آن تاثير زيادي بر آينده سازمان و استفاده از موقعيت‌‌‌ها و شرايط رقابتي دارد، استفاده از روش‌هاي نوين محاسبه ارزش افزوده است. اهميت توجه و بکارگيري اين روش‌‌ها در اين است که با تمسک به آن‌‌ها مي‌توان ضمن فراهم کردن اطلاعات مناسب، به ارزش افزوده بالاتر و استفاده بهينه از منابع سازماني دست يافت.
تحولات و چالش‌هاي جهاني، فناوري اطلاعات، پيچيدگي‌هاي فرآيند توليد و لزوم پاسخ به تغييرات سريع تکنولوژي باعث دگرگون شدن روش‌هاي محاسبه ارزش افزوده شده است، به‌طوري که خيلي از روش‌هاي اين ديدگاه متاثر از همين چالش‌‌ها است. بديهي است بکارگيري روش‌هاي سنتي حسابداري مديريت پاسخگوي نيازهاي متنوع امروزي نمي‌باشد، بنابراين لزوم طراحي و بکارگيري روش‌هاي نوين که متاثر از تغييرات و ساز و کارهاي دنياي رقابت و پرچالش امروز باشد، يکي از ضروريات سازمان‌هاي موجود است. بسياري از رويکرد‌‌ها و تکنيک‌هاي حسابداري مديريت بر مبناي مفهوم ارزش آفريني بوجود آمده‌اند. اين تکنيک‌ها با محور قرار دادن، مفهوم ارزش و ارزش آفريني به بنگاه‌هاي اقتصادي کمک نموده که در شرايط جديد رقابتي بتواند استراتژي‌هاي مناسب را براي رقابت و بقا اتخاذ نمايد. يکي از اين روش‌‌ها که امروزه بخاطر قابليت‌‌‌ها و توانايي‌هاي آن استفاده گسترده‌اي پيدا کرده است. سيستم “هزينه بر مبناي فعاليت”1 يا اصطلاحاً سيستم “ABC” است.
سيستم ABC يکي از سيستم‌هاي نوين هزينه‌يابي محصولات و خدمات است که مي‌تواند همراه با سيستم هزينه‌يابي مرحله‌اي و سفارش کار جهت تهيه اطلاعات دقيق تر در خصوص هزينه‌ها و تصميم‌گيري‌‌ها بکار رود. اين سيستم با بکارگيري روش‌هاي مناسب اثرات حاصل از تغييرات تکنولوژي، پيچيدگي و ويژگي‌هاي خاص هر محصول را در محاسبه هزينه‌ها منظور مي‌‌كند. برتري اين سيستم نسبت به ساير سيستم‌هاي هزينه‌يابي، توانايي شناسايي دقيق هزينه‌ها و ارائه اطلاعات غيرمالي جهت بهبود عملکرد‌‌ها و فعاليت‌ها است. اين توانايي‌‌ها باعث شده است که امروزه کاربردهاي گوناگون آن در سيستم‌هاي توليدي و خدماتي روز به روز افزايش يابد.
1-2 موضوع و اهداف تحقيق
موضوع اين پايان نامه بکارگيري سيستم “هزينه‌يابي بر مبناي فعاليت” در صنعت كشتي‌سازي مي‌باشد. اين تحقيق در کارخانه كشتي‌سازي صدرا اميد چابهار انجام خواهد شد. پس از بررسي و تجزيه و تحليل سيستم فعلي بهاي تمام شده اين کارخانه، سيستم هزينه‌يابي بر مبناي فعاليت (ABC) طراحي و ارائه مي‌گردد که در آن فعاليت‌هاي اصلي و داراي ارزش افزوده در صنعت كشتي‌سازي شناسايي و با تعيين مبناي مناسب تسهيم هزينه‌ها، بهاي تمام شده هر فعاليت محاسبه خواهد گرديد.
اهداف اين تحقيق عبارتند از:
1- بررسي و تجزيه و تحليل سيستم هزينه‌يابي فعلي در کارخانه كشتي‌سازي صدرا اميد چابهار
2- بررسي و تجزيه و تحليل فرآيند فعاليت‌هاي صنعت كشتي‌سازي
3- طراحي و ارائه سيستم جديد هزينه‌يابي بر مبناي فعاليت (ABC) جهت محاسبه صحيح بهاي تمام شده محصولات
4- مقايسه سيستم جديد بهاي تمام شده با سيستم فعلي بهاي تمام شده
5- استفاده از اطلاعات بدست آمده در راستاي استفاده بهينه از منابع سازمان، ماشين آلات، تجهيزات و نيروهاي انساني
6- برون سپاري فعاليت‌هايي که هزينه آن با توجه به اطلاعات بدست آمده براي کارخانه بالا مي‌باشد.
7- استفاده از اطلاعات بدست آمده براي قيمت گذاري مناسب محصولات براي فروش
8- استفاده از سيستم (ABC) براي شناسايي و حذف فعاليت‌هايي که داراي ارزش افزوده نمي‌باشد.
1-3 روش تحقيق
از آنجا که موضوع پايان نامه مربوط به “تحقيقات کاربردي”2 يا “تحقيقات اقدامي”3 مي‌باشد، جهت بکارگيري مفاهيم نظري سيستم پيشنهادي، نياز به بررسي آن در يک “مطالعه موردي”4 مي‌باشد. به همين منظور “شرکت كشتي‌سازي صدرا اميد چابهار” به عنوان محل مورد مطالعه انتخاب گرديده است.
در اين راستا ابتدا سيستم فعلي هزينه‌يابي شرکت صدرا اميد چابهار مورد بررسي قرار خواهد گرفت با توجه به اين‌كه کارآيي سيستم هزينه‌يابي بر مبناي فعاليت (ABC) بستگي به نوع عملکرد، موقعيت جغرافيايي و عوامل فرهنگي و اجتماعي دارد نسبت به بررسي و سنجش سازه‌هاي مؤثر در افزايش کارآيي عملکرد اين سيستم اقدام خواهد گرديد و پس از حصول اطمينان نسبت به کارآيي موضوع پيشنهادي نسبت به طراحي سيستم هزينه‌يابي بر مبناي فعاليت (ABC) براي محل مورد مطالعه اقدام خواهد گرديد. در اين سيستم جديد براي محاسبه هزينه‌هاي بهاي تمام شده ابتدا فعاليت‌هاي مراکز خدماتي و توليدي شناسايي و تعريف مي‌شوند. جهت شناسايي و تعريف فعاليت‌ها از روش‌هاي مشاهده و مصاحبه جهت جمع آوري اطلاعات استفاده گرديده است. به همين منظور تلاش گرديده است با استفاده از مطالعات کتابخانه‌اي و نيز مشاهده و بررسي فرآيندهاي توليد در کارخانه‌هاي کشتي‌سازي (Shipyard)، فعاليت‌هاي اساسي اين صنعت مورد شناسايي قرار خواهد گرفت.
به کمک مصاحبه با افراد با تجربه و مشاهده کارهاي در حال انجام نسبت به طراحي و تهيه جدول فعاليت‌ها اقدام خواهد گرديد و سپس هزينه کليه فعاليت‌ها در مراکز خدماتي و توليدي محاسبه مي‌شود. با انجام اين کار منابع سازمان که صرف انجام فعاليت‌ها مي‌گردند نيز شناسايي خواهد شد.
در ادامه، ضمن بررسي چارت سازماني ايجاد شده در سازمان، مراکز فعاليت تشخيص داده شده و دفاتر کل حسابداري براساس فعاليت‌هاي مشخص شده نوشته مي‌شود. شناسايي و تشخيص فعاليت‌ها بر مبناي بررسي و تجزيه فعاليت‌ها و ميزان “ارزش افزوده”5 آن‌‌ها صورت مي‌پذيرد. در سيستم هزينه‌يابي بر مبناي فعاليت (ABC)، فعاليت‌هاي داراي ارزش فعاليت‌هايي هستند که براي مشتريان ايجاد رضايت مينمايد و يا براي انجام کارهاي مراکز فعاليت ساير قسمت‌‌‌ها ضروري بوده و از انجام آن فعاليت و نتايج آن استفاده مي‌كنند.
در مرحله نسبت به تعيين مبناهاي تسهيم هزينه‌ها اقدام شده و نرخ‌هاي تسهيم هزينه براي هر مبنا محاسبه گرديده و هزينه‌هاي جمع‌آوري شده به محصولات تخصيص خواهد يافت.
بطور کلي مراحل طراحي و ايجاد سيستم جديد به شرح زير مي‌باشد:
نکته حائز اهميت در سيستم هزينه‌يابي بر مبناي فعاليت (ABC)، اين است که تنها هزينه فعاليت‌هاي داراي ارزش افزوده به حساب بهاي تمام شده منظور مي‌گردد و فعاليت‌هايي که داراي ارزش افزوده نمي‌باشد حذف مي‌شوند و يا هزينه آن به حساب هزينه دوره منظور مي‌گردد.
1-3-1 اهميت تحقيق:
پيشرفت سرعت ارتباطات باعث شده است که کشورها، فرهنگ‌‌‌ها و سازمان، در سراسر دنيا به هم نزديک‌تر شوند. بدون ترديد در گذشته هيچ‌گاه بيش از دوره کنوني بين شرکت‌‌ها و بنگاههاي اقتصادي رقابت وجود نداشته است. يکي از هدف‌هاي شناخته شده بنگاههاي اقتصادي اين است که بر ميزان رشد فروش و سود خود بيفزايند و اغلب سهامداران داراي چنين اميد و انتظاري هستند، زيرا رشد فروش و افزايش سودآوري معياري است که تعيين کننده ميزان موفقيت بنگاه اقتصادي مي‌باشد. بنابراين بزرگترين نقطه قوت يا مزيت شرکت مي‌تواند اين باشد که براي محصولات و خدمات خود به مشتريان جديد دست يابند و بدين وسيله بر ميزان فروش و سودآوري خود بيفزايند.
طي دو دهه گذشته تغييرات بسيار شديدي در فناوري رخ داده است و کشف‌هاي جديد، مانند ابر رساناها، مهندس رايانه، شبکه‌هاي ماهواره‌اي، فيبر نوري و بانکداري و تجارت الکترونيک اثرات شديدي بر سازمان‌ها داشته‌اند.
وسايل مبتني بر ريزپردازنده‌‌‌ها و سرعت پردازش آن‌ها، توليد و طراحي به کمک رايانه، مراکز توليد انعطاف‌پذير و بطور کلي پيشرفت‌هاي فناوري اثرات زيادي بر محصولات، خدمات، بازارها، فرايند‌‌ها توليد و هزينه‌هاي آن داشته است.
يکي از مهمترين چالش‌هاي پيش روي مديران درعرصه کنوني کسب و کار، پاسخگويي به انتظارات مشتريان و ايجاد يک مزيت رقابتي6 پايدار براي سازمان خود مي‌باشد.
در وضعيت رقابتي موجود يکي از عوامل مهمي که موجب برتري نسبت به ساير رقبا مي‌گردد. کاهش قيمت تمام شده محصولات و خدمات ارائه شده است. اين مهم بدون کاهش هزينه‌ها در سازمان و استفاده بهينه از منابع و امکانات ممکن نمي‌باشد. در اين ميان، شناسايي منابع و ظرفيت‌هاي بلااستفاده موجود در سازمان و چگونگي طبقه‌بندي آن‌‌ها در سيستم جامع در شناخت و طبقه‌بندي اين گونه فعاليت‌ها است. اما به‌دليل ضعف‌هاي موجود در سيستم‌هاي بکار گرفته شده، دسترسي به اين اطلاعات ممکن نمي‌باشد. جنبه‌اي از اين نارسائي ناشي از ضعف و عدم کارآيي سيستم‌هاي موجود خصوصاً در حوزه حسابداري مديريت و مهندسي صنايع است. عامل ديگري که بر عدم شناخته منابع و امکانات سازماني مؤثر است، عدم کارآيي سيستم‌هاي هزينه‌يابي موجود به دليل ماهيت غيرواقعي اجزاء آن است (Turny, 1997). چون با رواج تکنولوژي‌هاي جديد و پيدايش اتوماسيون، ساختار هزينه‌هاي تشکيل دهنده محصولات و خدمات تغيير کرده است. بنابراين لزوم بکارگيري روش‌هاي جديد که بتواند ساختار هزينه‌هاي تشکيل دهنده محصولات و خدمات را به خوبي تشريح کند، بيش از پيش احساس مي‌شود.
تعداد زيادي از شرکت‌‌ها در کشورهاي ديگر، خصوصاً کشورهاي اروپايي و آمريکايي سيستم حسابداري صنعتي خود را بازنگري کرده‌اند (Turney1997) شرکتهاي بسياري به دليل فضاي کسب و کار کاملاً رقابتي که کيفيت بالا، خدمات عالي و قيمت تمام شده پايين را طلب مي‌‌كند، از سيستم جديد در محاسبه قيمت تمام شده يعني سيستم هزينه‌يابي بر مبناي فعاليت (ABC) استفاده کرده‌اند.
اين شرکتها به اين دليل به روش هزينه‌يابي بر مبناي فعاليت (ABC) روي آورده‌اند که در اين روش هزينه‌ها را بر پايه وظايف مختلفي که در فرآيند اجراي يک فعاليت خاص مي‌يابد انجام شوند، بنا مي‌نهند.
اين شرکت‌‌ها لذا اين روش براي بهبود هزينه‌يابي محصول و از طريق آن براي بهبود پارامترهاي قيمت‌گذاري کاهش ضايعات و افزايش کيفيت استفاده مي‌كنند.7
بطول خلاصه، مهمترين مزاياي اين تحقيق عبارتند از:
1- ارائه مفاهيم نظري در خصوص معرفي و شناسايي سيستم ABC
2- بررسي و تجزيه و تحليل فرآيند‌‌ها و فعاليت‌ها در صنعت كشتي‌سازي
3- شناسايي و تعيين فعاليت‌هاي مراکز خدماتي و توليدي و حذف فعاليت‌هاي غيرضروري با توجه فرآيندهاي ساخت کشتي
4- ارائه پروژه‌اي کاربردي در خصوص پياده سازي سيستم ABC
5- ارائه گزارشات بهاي تمام شده در سطح استراتژيک به مديران ارشد و در سطح عملياتي به مديران مياني
6- کمک در قيمت گذاري بهتر محصولات براي فروش
7- برون سپاري فعاليت‌هايي که هزينه انجام آن براي کارخانه بالا مي‌باشد.
1-4 محدوديت‌هاي تحقيق
با توجه به اين‌كه در محيط‌هاي صنعتي پيرامون ما، اصولاً اعتقاد راسخي به انجام تحقيق وجود ندارد و مشغله‌هاي گوناگون بي‌مورد و با مورد بيشتر وقت مديران ارشد سازمان‌هاي صنعتي ما را گرفته است، بنابراين اگر گاهي در جلسه‌اي يا مکاتبه‌اي، جمله‌اي منبي بر تائيد انجام تحقيق بر زبان آورده مي‌شود يا به رشته تحرير درمي‌آيد، معمولاً در مرحله عمل جدي گرفته نمي‌شود. در چنين محيطي گرفتن اطلاعات و توقع صرف وقت توسط مسئولين يک صنعت براي انجام پروژه تحقيقي، امر مشکل و طاقت‌فرساست و از مهمترين محدوديت‌هاي انجام اين تحقيق به شمار مي‌آيد.
يکي ديگر از محدوديت‌هاي اين تحقيق عدم اجراي سيستم‌هاي مديريتي نوين در صنعت کشتي‌سازي در ايران مي‌باشد. اين صنعت در ايران تاکنون بصورت جدي مورد توجه قرار نگرفته است و شيوه‌هاي نوين مديريتي در فرآيندهاي توليدي اين صنعت بکار گرفته نشده است و به دليل عدم انجام مطالعه تجربي، عملاً دسترسي به نتايج اين مطالعات امکانپذير نبود.
در خصوص تهيه منابع علمي و نظري در مورد سيستم هزينه‌يابي بر مبناي فعاليت (ABC) با توجه به اين‌كه روش مذکور از روش‌هاي نوين هزينه‌يابي به شمار مي‌آيد منابع علمي و اطلاعاتي زيادي در دسترس نبود و در مورد تهيه و دسترسي به منابع علمي، کتاب، مجلات و ساير منابع علمي براي انجام اين تحقيق تلاش فراوان انجام گرفته است.
1-5 برنامه زمان‌بندي انجام تحقيق
زمان‌بندي اجراي پروژه تحقيق با توجه به شرح فعاليت‌هاي تحقيق و نتايج مورد انتظار و با استفاده از “نمودار گانت”8 که يکي از نمودارهاي متداول کنترل پروژه مي‌باشد، تهيه و در نمودار (1-1) ارائه گرديده است.

زمان
شرح فعاليت هاي تحقيق ماه دوم ماه سوم ماده چهارم ماه پنجم ماه ششم گرد آوري اطلاعات مرتبط با موضوع بررسي اطلاعات جمع آوري شده تدوين ادبيات تحقيق تعيين متدلوژي تحقيق مطالعه وبررسي صنعت کشتي سازي گردآوري داده هاي عيني تجزيه وتحليل داده هاي جمع آوري شده نتيجه گيري وتنظيم پيشنهادات تهيه وارائه گزارش نهايي با توجه به نمودار ارائه شده کل زمان اجراي اين تحقيق 6 ماه مي‌باشد و فعاليت‌هاي آن به شرح زير مي‌باشد.
1- مطالعه و جستجو براي تعيين موضوع
2- تصويب موضوع پيشنهادي
3- گردآوري اطلاعات علمي، مقالات، کتب و مجلات مرتبط با موضوع
4- بررسي و تجزيه تحليل اطلاعات گردآوري شده
5- تدوين ادبيات تحقيق
6- تعيين متدولوژي تحقيق
7- مطالعه و بررسي صنعتي کشتي‌سازي و فرآيند‌‌ها و فعاليت‌هاي ساخت کشتي
8- گردآوري داده عيني
9- تجزيه و تحليل داده‌هاي جمع آوري شده
10- نتيجه‌گيري و تنظيم پيشنهادات
11- تهيه و ارائه گزارش نهايي
1-6 تعريف واژه‌هاي کليدي
با توجه به اين‌كه واژه‌هاي بکار گرفته شده در ادبيات تحقيق برحسب موضوع مورد بررسي ممکن است، تفاوت‌هايي داشته باشد. در اين قسمت به معرفي اصطلاحات بکار گرفته شده مي‌پردازيم.
منابع9: در سيستم ABC منظور از منابع “عناصر اقتصادي” است که براي انجام فعاليت‌ها توسط انسان و يا ماشين مصرف مي‌شوند. منابع در واقع هزينه انجام فعاليت‌هاست که با جريان يافتن در داخل فعاليت‌ها، موجب انجام کار‌‌ها مي‌شوند.
محرکهاي منابع10: محرکهاي منابع، موجب ايجاد ارتباط بين منابع مصرف شده و فعاليت‌هاي انجام گرفته، با توجه به مبناهاي تسهيم فعاليت‌ها مي‌شوند.
فعاليت11: در سيستم ABC، منظور از فعاليت، يک واحد کار انجام شده در سازمان است که توسط نيروي انساني، ماشين آلات و يا هر دو انجام مي‌شود. فعاليت، عنصر اساسي در سيستم ABC است. چون پس از تخصيص هزينه‌ها از عناصر اقتصادي (منابع) به آن‌ها، اين هزينه‌ها به هدف هزينه (محصول يا مشتري) تخصيص مي‌يابد.
محرک فعاليت12: محرک فعاليت نشان دهنده ميزان استفاده هدف هزينه از فعاليت‌ها است. محرک فعاليت با استفاده از مبناهي مناسب، ميزان فعاليت استفاده شده جهت انجام کار‌‌ها را به هدف هزينه تخصيص مي‌دهد.
هدف هزينه13: در سيستم ABC هدف هزينه منشاء و دليل اصلي انجام فعاليت‌ها مي‌باشد و باعث به جريان افتادن منابع در چرخه سيستم ABC مي‌شود. هدف هزينه در سازمان مي‌تواند در جهت توليد محصول و يا ارائه خدمات به مشتريان باشد.
محرک هزينه14: فاکتورهاي علّي هستند که تعيين کننده ميزان کار و تلاش مورد نياز و عناصر اقتصادي براي انجام يک فعاليت مي‌باشند. يک فعاليت بسته به نوع آن، ممکن است داراي چند محرک هزينه باشد.
مرکز فعاليت15: در سيستم ABC جهت کنترل و طبقه‌بندي فعاليت‌ها، فعاليت‌هاي مرتبط به هم که داراي هدف هزينه، سطح هزينه و محرک هزينه مشترک باشند در داخل يک مرکز فعاليت، که نشان دهنده عملکرد آن فعاليت باشد، طبقه‌بندي مي‌شود. هر مرکز فعاليت معمولاً از چند عنصر فعاليت تشکيل مي‌شود.
عنصر فعاليت16: کوچکترين جزء تشکيل دهنده يک فعاليت است که براي انجام کار توسط ماشين يا انسان و يا هر دو بکار گرفته مي‌شود.
حوزه هزينه17: منظور از حوزه هزينه هزينه‌هاي تشکيل دهنده مراکز فعاليت است. هر حوزه هزينه از تعدادي عناصر هزينه تشکيل شده است.
تجزيه و تحليل فعاليت18: منظور از تجزيه و تحليل فعاليت، واکاوي فعاليت‌ها جهت کسب اطلاعات در مورد نوع فعاليت، سطح فعاليت، هدف از انجام فعاليت، چگونگي انجام فعاليت و تأثير آن در هدف هزينه‌ها مي‌باشد.
اندازه‌گيري عملکرد19: شاخصي است که نشان دهنده کار انجام شده و نتيجه بدست آمده از يک فعاليت است. اندازه‌گيري عملکرد، معمولاً با توجه به نتيجه‌اي که از انجام فعاليت حاصل شده است، محاسبه مي‌شود. به‌عنوان مثال، ميزان برآوردن نيازهاي مشتريان داخل و خارج از سازمان، يک شاخص عملکرد براي سنجش کارآيي خدمات انجام شده به مشتريان است. شاخص اندازه‌گيري عملکرد مي‌تواند شاخص مالي (مانند هزينه انجام فعاليت، ميزان منابع مصرف شده) و يا شاخص غيرمالي (مانند زمان تحويل سفارش به مشتريان يا ميزان رضايتمندي آنان) باشد.
1-7 خلاصه ساير فصل‌ها
اين پايان‌نامه داراي 6 فصل مي‌باشد. در فصل اول کليات تحقيق مورد بررسي قرار گرفت. مطالب ساير فصول به شرح زير است:
1-7-1 فصل دوم
در اين فصل ابتدا، به پيشينه موضوع در ادبيات تحقيق اشاره مي‌گردد. سپس سيستم هزينه‌يابي بر مبناي فعاليت و چگونگي منشاء پيدايش آن ذکر مي‌گردد. در ادامه ديدگاه‌هاي موجود در زمينه تکامل سيستم ABC تشريح مي‌شود. علاوه بر نظرات نويسندگان در زمينه موضوع مورد بررسي، به شرکت‌هايي که از سيستم ABC براي بهبود عمليات خود استفاده کرده‌اند و نتايج کسب شده حاصل از بکارگيري اين سيستم، اشاره مي‌شود.
1-7-2 فصل سوم
در اين فصل ابتدا به دلايل تغييرات سازمان‌ها پرداخته مي‌شود. سپس سازمان‌هاي در سطح کلاس جهاني و خصوصيات آن‌‌ها معرفي مي‌گردند. يکي از اجزاء مهم اين سازمان‌ها، روش‌هاي پيشرفته محاسبه ارزش افزوده است. براي معرفي بيشتر اين روش و موضوع مورد مطالعه، سيستم هزينه‌يابي بر مبناي فعاليت (ABC)، به عنوان يکي از زير سيستم‌هاي روش‌هاي پيشرفته محاسبه ارزش افزوده، مطرح مي‌گردد. با معرفي سيستم ABC مکانيزم اجرايي آن و ديدگاه‌هاي گوناگون در اين زمينه معرفي شده، سپس اجزاء تشکيل دهنده سيستم ABC در ديدگاه تخصيص هزينه و فرآيندي تشريح مي‌شود.
1-7-3 فصل چهارم
در اين فصل به بررسي صنعت كشتي‌سازي در ايران مي‌پردازيم و اين صنعت مورد بررسي و تجزيه و تحليل قرار مي‌گيرد و سپس اطلاعات کلي مربوط به محل اجراي پايان نامه ارائه مي‌گردد.
موارد زير به ترتيب در اين فصل مورد مطالعه قرار خواهد گرفت:
– بررسي صنعت كشتي‌سازي
– ارائه اطلاعات کلي در خصوص شرکت كشتي‌سازي صدرا چابهار
– بررسي فرآيندهاي توليد و ساخت کشتي لندينگ کرافت
– بررسي و تعيين عوامل مؤثر بر قيمت تمام شده محصول
– بررسي شناخت سيستم هزينه‌يابي موجود و ارائه نقاط قوت و ضعف آن
1-7-4 فصل پنجم



قیمت: تومان


پاسخ دهید